Dido's klaagzang op Neeltje Jans

Het schip van de verslagen Trojaanse veldheer Aeneas ligt als een natuurverschijnsel op een landtong in de Oosterschelde, aangemeerd bij Neeltje Jans. Ship of Troy heet deze theaterboot. Volgens het klassieke verhaal dreef Aeneas, na zeven jaren te hebben rondgezworven, door een storm de haven van Carthago binnen, domein van koningin Dido. Het Zeeuwse land is nu even Carthago. En Aeneas' bark is getransformeerd tot een schouwburgzaal met de sterrenlucht als plafond.

Gisteravond ging de opera Ship of Troy in première als opening van het Zeeland Nazomer Festival. De locatie is welgekozen: Neeltje Jans is onderdeel van de stormvloedkering, een plaats bij uitstek waar storm en zee, wind en land elkaar ontmoeten. De theaterboot is opgetrokken uit een staketsel van buizen bekleed met folie, dat in het theaterlicht sprookjesachtig en ook dramatisch glanst.

De uitvoering naar Purcells vermaarde opera uit 1689 is geen getrouwe reconstructie. Er is met man en macht gewerkt aan een spektakel, waaruit een geheel nieuw werk is ontstaan. Zo bewerkte arrangeur Theo Mertens de oorspronkelijke muziek voor twee kwartetten van koperblazers. Componist Bert Joris en dramaturg Alex Mallems schreven een nieuwe proloog. Regisseur en ontwerper Niek Kortekaas bedacht het beeld van Aeneas' schip als plaats van handeling.

Het geheel is van een luisterrijke schoonheid en intimiteit. Nergens wordt het drama van de onmogelijke, falende liefde tussen Dido en Aeneas geweld aangedaan. De nieuw geschreven proloog zit vol heftige, zinvolle symbolen. Op weg naar de voorstelling volgen de toeschouwers een militair voertuig waarop een zangeres zit, die ons met felle uithalen van haar stem laat weten dat wij verleid worden tot de oorlog, `seduced to war'. We passeren neergesmeten autowrakken en de honderden witte kruisen van een oorlogsbegraafplaats. Een trommelaar bedient op obsederende en woedende wijze zijn instrumenten. Dat is de hedendaagse oorlog, binnenin het ruim van het schip woedt de eeuwenoude krijg. Aeneas kan niet kiezen voor liefde en vrede, en kiest dus voor het geweld.

De sombere strekking van Ship of Troy krijgt vorm in een al even sobere enscenering. De kostuums zijn timide grijs en zwart gehouden, met alleen stralend wit voor koningin Dido. De acht koperblazers geven een ideale begeleiding, zo zacht en lyrisch kan koper dus klinken. Het is of de muzikanten met de zangers en zangeressen gelijk ademen, waardoor er een natuurlijk ritme ontstaat. De keuze voor trombone en klassieke accordeon in plaats van de basso continuo geeft een wonderlijk-verstilde weemoed aan de aria's.

Die ingehouden toon van melancholie zet zich voort in de zangpartijen. In deze bewerking wordt Purcell nooit Verdi of nog spectaculairder, hij blijft de componist van een opera als zangspel. Ruby Philogene maakt van Dido een uitermate bedroefd personage, zowel in het begin, als ze twijfelt aan de oprechtheid van de liefde, als aan het slot, wanneer de liefde uit haar leven verdwijnt. Haar klaagzang `Remember me, but forget my fate' is, terecht, zonder overbodig sentiment.

Een soepele, sterke rol had Valéri Guillorit als Belinda, de tweede vrouw van Carthago. Haar sopraan klinkt speels, krachtig, met scherpe uitersten. Spel en uitstraling van Robbert Muuse als Aeneas hadden krachtiger gekund. Het lijkt nu of het meer om de aldoor aanwezige Belinda draait dan om deze Trojaanse veldheer. Meer power, dat had hij moeten geven. Hij is niet voor niets een geduchte held en door Vergilius tot stichter van Rome verklaard.

Nederland kent dit zomerseizoen een vloed aan theater op locatie. Trojaanse Vrouwen op het strand van Terschelling en Scheveningen, Dante bij Almere. Ook Ship of Troy bewijst dat de wisselwerking tussen omgeving en voorstelling een beslissend effect heeft. Afgezien van enkele theatrale ingrepen, zoals een ring van brandend vuur op het water dat onderdeel uitmaakt van het decor, ontleent Ship of Troy zijn zeggingskracht juist aan het contrast tussen de ruigheid van deze Zeeuwse plek en de uitgewogen verstilling van de uitvoering. Een accordeon die, onder de open hemel, een aria uit een barokopera begeleidt, zal ik niet snel vergeten.

Voorstelling: Ship of Troy naar Dido & Aeneas van Henry Purcell. Regisseur en decorontwerper: Niek Kortekaas. Muzikaal leider en arrangementen opera: Theo Mertens met Theo Mertens Ensemble en Zeeuws Philharmonisch Koor. Gezien: Zeeland Nazomer Festival, Neeltje Jans, 28/8. T/m 8/9 aldaar. Aanvang: 21.00u. Res.: 0118-659659. Website: www.nazomerfestival.nl.