Slowaakse regering ontkomt nog even aan een crisis

Slowakije is nog even aan een regeringscrisis ontkomen: de partij van de Hongaarse minderheid, de SMK, heeft haar dreigement uit de coalitie te stappen, nog even in de ijskast gezet.

,,We hebben al offers genoeg gebracht. Dit is de druppel die de emmer doet overlopen. We kunnen niet langer de andere kant op kijken en doen alsof er niets is gebeurd.'' Béla Bugar, leider van de SMK (Partij van de Hongaarse Coalitie) liet er een week geleden geen twijfel over bestaan: de SMK zou uit de Slowaakse regeringscoalitie stappen, ook al zou de coalitie aldus haar parlementaire meerderheid verliezen – met alle consequenties van dien, zoals een crisis, vervroegde verkiezingen, en zelfs de mogelijke terugkeer van de nationalist Vladimír Meciar aan de macht.

Voor Bugar was de maat vol toen op 4 augustus het Slowaakse parlement een territoriale herindeling van het land in twaalf districten afwees en de indeling in acht districten, zoals voorgestaan door de oppositie, aanvaardde. Daarmee werd op ruwe wijze een eind gemaakt aan de aspiraties van de Hongaarse minderheid: in een systeem van twaalf districten zou die minderheid in drie districten 20 procent van de bevolking vormen, hetgeen haar het recht op tweetaligheid in de omgang met de overheid zou geven. In het systeem van acht districten haalt de minderheid die 20 procent nergens.

Het ruwe aan de stemming van 4 augustus was het overlopen van parlementariërs van twee coalitiepartners van de SMK, die met de oppositie meestemden. Voor de SMK was dat verraad: met de coalitiepartners was in juli overeenstemming bereikt over de herindeling in twaalf districten.

Bugar zelf wilde niets liever dan uit de regering stappen. De SMK, zei hij, heeft sinds eind 1998, toen een democratische regering aantrad na de lange periode-Meciar, te veel water in de wijn moeten doen. De Hongaarse minderheid heeft moeten afzien van een Hongaarstalige universiteit, heeft nooit het ministerie van Landbouw gekregen dat ze graag wilde hebben, heeft in de taalwet haar zin niet gekregen, heeft over de subsidiëring van de Hongaarse culturele instellingen het lid op de neus gekregen. Restrictieve maatregelen van Me­ciar zijn teruggedraaid, maar in de nieuwe wetgeving is haast niets gerealiseerd van wat de SMK wenste.

Daarbij komt (maar dat zei Bugar vorige week niet) dat de SMK onder druk staat: binnen de Hongaarse minderheid wordt de wijsheid van deelname van de SMK aan een coalitie die de wensen van de Hongaren zo pertinent negeert, betwijfeld. Binnenkort wordt een aanzienlijk radicaler `Hongaarse Federalistische Partij' opgericht. De leider, Jozsef Mihajlovics, vindt het SMK-beleid ,,een verraad van de [Hongaarse] natie''.

Bugars dreigement leidde tot commotie. EU-commissaris Verheugen liet weten zich zorgen te maken over de resulterende instabiliteit, juist nu het er om gaat de toetreding tot de EU met fiere hervormingsdrang dichterbij te brengen. De Amerikaanse zaakgelastigde deed een dringend beroep op de SMK, net als 36 bekende Slowaakse intellectuelen in een petitie.

Uiteindelijk kreeg Bugar zaterdag zijn zin niet. Het SMK-congres gunde de regering nog een laatste kans: ze moet voldoen aan twee eisen. Ze moet per 15 september wetsvoorstellen hebben geformuleerd over de decentralisatie van Slowakije – de overdracht van bevoegdheden naar lokale overheden – en over de financiering van die lokale overheden. En per 30 september moeten die voorstellen door het parlement zijn aanvaard. Gebeurt dat niet, dan verlaat de SMK alsnog de regering.

De reacties van de coalitiepartners van de SMK liepen uiteen. De twee partijen wier `overlopers' de zege van de oppositie op 4 augustus mogelijk maakten, de Partij van Democratisch Links (SDL) en de Partij van Burgerbegrip (SOP), reageerden fel negatief, net als de christen-democratische KDH. Premier Mikuláš Dzurinda reageerde gematigder: hij vond de eisen van de SMK ,,realistisch'', omdat de decentraliseringswetten nodig zijn, en wel snel. Over de inhoud van de wetten zelf had de coalitie immers allang overeenstemming bereikt – de SMK wil alleen de parlementaire behandeling bespoedigen.

President Rudolf Schuster bood aan te bemiddelen tussen de coalitiepartners. Hij vond het SMK-ultimatum weliswaar onaanvaardbaar, maar prees de partij van de Hongaarse minderheid wel als de coalitiepartner ,,met de minste minpunten op haar conto.'' Dat de SMK probeert een snelle aanvaarding van de decentralisatiewetten – onontbeerlijk voor toetreding tot de EU – af te dwingen is, aldus de president, de schuld van àlle partijen want ,,de beslissing is al te lang vertraagd''.