`(Bel.)'? Mijd dit woord!

Als in de Grote Van Dale (bel.) achter een woord staat, kun je dat woord beter niet in de mond nemen. Dat zegt Van Dale zelf tenminste op zijn website. ,,Labels houden een waarschuwing in: zo kan het label `beledigend' bij macaronivreter worden opgevat als een waarschuwing dat het woord maar beter vermeden kan worden, vooral indien men correcte taal wil gebruiken.''

Dat is een koerswijziging. Van Dale heeft zich er altijd op laten voorstaan beschrijvend en niet expliciet normatief te zijn. In de inleiding bij het woordenboek staat nog dat labels als `beledigend' niet betekenen ,,dat de elementen in kwestie zonder meer afgekeurd worden: het gebruik ervan in de standaardtaal kan in bepaalde omstandigheden, in bepaalde contexten, met bepaalde bedoelingen zonder meer functioneel en dus volkomen verantwoord zijn''. Wel vermeldt Van Dale dat men ,,gelabelde elementen beter niet kan gebruiken als men niet de bedoeling heeft zijn standaardtaal een gemarkeerd karakter te geven''. Nu is de woordenboekenmaker dus opgeschoven naar een waarschuwing om dergelijke woorden te vermijden.

De koerswijziging is volgens Van Dale ingegeven door het recente tumult rond woorden en uitdrukkingen die refereren aan bepaalde bevolkingsgroepen. De Turkse Nederlander C. Sofuoglu deed aangifte bij de politie van discriminatie in Van Dale bij uitdrukkingen als aangaan als een Turk (`heftig uitvaren, razen, tieren') en rijden als een Turk (`slecht rijden'). Zijn klacht werd aanvankelijk niet behandeld, maar onlangs oordeelde de Nationale Ombudsman dat Sofuoglu alsnog aangifte moet kunnen doen.

Van Dale keert zich op de website tegen het schrappen van aanstootgevende woorden en uitdrukkingen. ,,Met het schrappen van bepaalde beledigende woorden of uitdrukkingen wordt de taalwerkelijkheid geweld aangedaan'', aldus de uitgeverij. Dit standpunt is ook opmerkelijk omdat Van Dale in de vorige editie stilzwijgend enkele voor joden beledigende woorden heeft geschrapt. Het gaat om jodenbet `onbevallige vrouw', jodenlawaai `grote drukte om niets', jodenmes `mes door joden gebruikt om hostieschennis te plegen' en het werkwoord joden `sjacheren, handelen, beknibbelen'.