Helden

Aardige tentoonstelling, meldde een bezoeker in het gastenboek van de foto-expositie Jongens van Jan de Witt in de Nieuwe Kerk in Amsterdam, maar waarom moest `die crimineel van Kluivert' tweemaal worden afgebeeld?

Misschien mag Kluivert zich voor deze bezoeker pas weer een Jongen van Jan de Witt noemen als hij het Nederlands elftal zaterdag in de laatste minuut tegen Ierland via een strafschop aan de overwinning helpt. Voor wat hoort wat.

Columnist Jan Blokker was gelukkig minder kieskeurig bij de samenstelling van `zijn' tentoonstelling. In samenwerking met het Nederlands Fotogenootschap mocht hij `kranige Hollanders' laten zien. In het Engels van de folder staat het er nog mooier: ,,Our Dutch Heroes are spirited Dutch men and women eager to meet a challenge. They are sober, straightforward...and very down-to-earth. We value these attributes in our heroes.''

Zo'n tentoonstelling móet haast wel met Sjoukje Dijkstra, blozend meisje van Jan de Witt, beginnen en daar heeft Blokker dan ook voor gezorgd.

,,Ja, zo was het'', hoorde ik in de Nieuwe Kerk veel om me heen mompelen. Want zo'n expositie leidt via o.a. Domela Nieuwenhuis, Colijn, Wilhelmina en Den Uyl al snel tot een afdaling in de schacht van het individuele geheugen. Het déjà vu van de nostalgische gewaarwording.

Zelf had ik dat heel sterk bij de foto van een biddend gezin. Het is een van de hoogtepunten van de tentoonstelling. Het is 1955 en een gezin uit Enschede is vóór de maaltijd in gebed verzonken. De geopende pan staat in het midden van de tafel te dampen, de gezinsleden (vader, moeder, zes kinderen) hebben al opgeschept: stamppot met voor ieder een klein stukje worst.

Vader zit aan het hoofd van de tafel, in bretellen en met stropdas, moeder zit rechts van hem in zo'n kraakhelder wit en stijf gesteven verpleegstersschort. De jaren vijftig zijn nog lang niet voorbij zie de wandkoffiemolen, de scheurkalender, de emaille pannen en niet te vergeten de gehaakte pannenlappen tegen de muur maar de tijdgeest maakt zich al op voor de sprong naar de welvaart: op het oude kolenfornuis staat een moderne kookplaat en boven het aanrecht hangt een geiser (Fasto?), waarvan de leiding nog lelijk over de muur loopt.

Helden in Holland?

Nou ja, als je de definitie heel ruim neemt, mag je ze zo noemen, deze plichtsgetrouwe wegbereiders van de welvaartsstaat. Het heeft bovendien het grote voordeel dat ik me eindelijk ook eens een held mag wanen, zij het een kleintje. Want het jongetje op die foto dat we op de rug zien, het kan niet missen, dat moet ik zijn. Hoewel hij in gedachten ongetwijfeld heel ergens anders is, onderwerpt hij zich gedwee aan de routine van het opgelegde gebed.

Vijf jaar later had deze foto al niet meer gemaakt kunnen worden. Niet alleen was de leiding van de geiser inmiddels weggewerkt, ook de religieuze rituelen begonnen te verdwijnen. Het stukje worst was groter geworden.

Waaraan ik mezelf vooral herken? Het rechtopstaande kruintje. De kappers van toen waren dé anti-helden van Nederland.