Fijiërs en Indiërs leven langs elkaar heen

Ruim een jaar geleden werd de regering van Fiji na een gijzeldrama afgezet. Volgende week worden er nieuwe verkiezingen gehouden.

Kan democratie werken in een potentieel welvarende en demografisch en politiek unieke eilandenstaat met bijna één miljoen inwoners? De hoop dat er een einde komt aan de politieke crises die Fiji, een voormalige Britse kolonie, al jarenlang teisteren is flinterdun: de verdeeldheid en het wantrouwen tussen de bijna even grote autochtone Fiji- en de Indiase gemeenschap is enorm. Vaak spreken ze elkaars eerste taal (Fijisch en Hindi) niet.

Veertien maanden geleden gijzelde rebellenleider George Speight, een autochtone Fijiër, de regering van de Indiase minister-president Mahendra Chaudhry. Het leger kon of wilde aan de gijzeling geen einde maken. Uiteindelijk werd Chaudhry door president Josefa Iloilo uit zijn ambt ontzet. De overeenkomst met de coup van dertien jaar daarvoor was duidelijk. Ook toen maakte een autochtone Fijiër, legerleider Sitiveni Rabuka, een eind aan een regering waarin de Indiërs de dienst leken uit te maken.

De bittere rassentegenstellingen in Fiji zijn een koloniale erfenis. Afstammelingen van arbeiders op Indiase suikerrietplantages, door de Britten eind negentiende eeuw naar Fiji gebracht, hadden vijftien jaar geleden niet alleen een numerieke meerderheid, maar deden het economisch ook veel beter dan de autochtone bevolking. Wanneer daar ook nog aanzienlijke politieke macht bij komt, voelen veel Fijiërs zich tweederangsburgers in eigen land.

De staatsgrepen hebben verlammend gewerkt op 's lands economie. Toeristen bleven weg van de prachtige koraalstranden en de beter ontwikkelde Indiërs vertrokken naar Canada, Australië en Nieuw Zeeland, het land achterlatend met een tekort aan dokters, onderwijzers en ingenieurs. Het aandeel van de Indiase bevolkingsgroep is tot 44 procent gedaald.

Speight meende, net als Rabuka dertien jaar eerder, dat de Indiërs te veel politieke macht hadden gekregen. Labourleider Chaudhry doet nu weer mee aan de verkiezingen. Hij zegt niet bang te zijn voor een nieuwe staatsgreep. ,,Het leger en de president hebben al verklaard dat ze de uitslag van de verkiezingen respecteren. Ze hebben de bevolking aangeraden hetzelfde te doen. We moeten hen op hun woord geloven'', aldus Chaudhry. Om de verkiezingen goed te laten verlopen zijn er zo'n veertig internationale waarnemers aanwezig.

Chaudhry's tegenstander Tupeni Baba, leider van de nieuwgevormde Verenigde Nieuwe Labourpartij en als vice-premier vorig jaar eveneens wekenlang gegijzeld, zegt dat Chaudhry vaak te confronterend optreedt. Over diens functioneren als premier zegt Baba nu: ,,De mensen in Fiji accepteerden zijn stijl niet. Daarom waren er zo veel demonstraties, die uiteindelijk leidden tot de poging de regering vorig jaar omver te werpen. Als Chaudhry weer premier wordt, zal het onrustig in het land blijven''. Het probleem voor Chaudhry en zijn Indiase achterban is dat het leger uitsluitend uit autochtone Fijiërs bestaat. Militaire interventie hangt daarom altijd als een zwaard boven elke regering met een Indiaas stempel.

Een interim-regering heeft de afgelopen vijftien maanden onder grote druk van Australië, Nieuw Zeeland en India gestaan zo snel mogelijk nieuwe verkiezingen uit te schrijven, onder dezelfde regels als die van 1997. De grondwet van dat jaar, na jarenlange discussie tot stand gekomen, werd destijds door alle partijen gezien als een redelijk compromis. Het presidentschap en een aantal andere sleutelposten werden aan autochtone Fijiërs voorbehouden, waarmee de gedachte dat Fijiërs vreemdelingen in eigen land waren moest worden teruggedrongen.

Ondanks de eis van Speight de grondwet nog verder ten gunste van de Fijiërs aan te passen, vinden de verkiezingen volgens de bestaande grondwet plaats. Verrassingen zijn echter niet uitgesloten. In de eerste plaats wil Speight, die in afwachting is van zijn proces wegens hoogverraad, aan de verkiezingen meedoen als leider van een radicale nationalistische partij. Van het gerechtshof heeft hij toestemming gekregen, maar bij een veroordeling zal hij zijn parlementszetel automatisch verliezen. Volgens Chaudhry betekent Speights kandidatuur dat zijn land in het buitenland als een bananenrepubliek wordt gezien. Deelname van Speights partij en talrijke andere splintergroeperingen maakt de uitslag van de verkiezingen onvoorspelbaar. Het versnipperen van de stemmen van de Fijiërs kan de positie van de Indiase bevolkingsgroep verder versterken.