Een zwak voor de underdog

Bijna vier jaar na zijn succesvolle invalbeurt op een Nederlandse boot start zeiler Roy Heiner (40) volgende maand als schipper van een Zweedse boot in de Volvo Ocean Race, voorheen Whitbread Race geheten. Hij vraagt zich af of het wel de juiste beslissing is geweest. ,,Ik heb nee gezegd tegen de America's Cup, dat geloof je toch niet.''

Hij won een olympische medaille én een etappe in de Whitbread Race. Hij is een veelzijdig zeiler, die zowel in kleine als in grote boten al jaren tot de wereldtop behoort. Maar hij is geen miljonair geworden, zoals buitenlandse collega's. ,,Ik heb ook nog nooit een America's Cup of een Whitbread gewonnen'', lacht Roy Heiner, om serieus te vervolgen: ,,Ik denk er deze dagen wel over na. Misschien moet ik wel veranderen. Harder zijn. Nice guys don't win.

,,Je vaart mij niet zomaar voorbij. Je kan wel van me winnen. Ik zou een vent veel eerder moeten vertellen op te flikkeren, maar ik geef iemand graag een kans. Ik heb een zwakke plek voor de underdog. Dat kan in mijn nadeel werken. Mijn kwaliteit is mijn diversiteit. Ik heb veel gedaan in meerdere disciplines. Ik sta meer bekend als kortebaanzeiler dan als oceaanzeiler. Vaker op een grote boot zitten zou helpen. Eén keer in de vier jaar is niet genoeg om naam te vestigen. Maar het beste komt nog. Ik krijg steeds meer ervaring.

Fysiek krijgt hij het steeds moeilijker. ,,Ik heb meer rust nodig dan de jonge jongens om van verwondingen en spierverrekkingen te herstellen. Dat is niet leuk om toe te geven. Kom eens aan boord kijken. Verschrikkelijk. Gelukkig zijn de zeilen nog steeds nat en zacht.''

Zijn bemanning op de Zweedse boot Assa Abloy heeft genoeg zeilen bij zich om op te slapen. ,,We hebben er zeventien bij ons. Ons leven bestaat uit het versjouwen van zeilen. Belachelijk. Je zou ze allemaal overboord moeten flikkeren en slechts vijf zeilen mee nemen. Het is goedkoper en lichter en dus gaan je harder. Je bent sneller de wereld rond. Je kunt het evenement dan vaker houden.''

Het evenement is de de Volvo Ocean Race, voorheen Whitbread Race, die op 23 september van start gaat. Heiner is schipper op de Assa Abloy, genoemd naar de sponsor, een multinational die sloten en sleutels maakt. Dertig dagen voor de start in Southampton vertoont hij nog geen sporen van nervositeit. ,,Tachtig procent in mijn hoofd wordt beheerst door de race'', zegt hij monter. ,,De overige twintig procent is leuk, net als op vakantie gaan. De dag is zo om. Achttien uur werken, zes uur slapen, wakker worden en dan weer anderhalf uur naar de sportschool.''

Heiner, die als schipper bij de Zweedse campagne tekende toen het project al in een vergevorderd stadium was, beklaagt zich in subtiele bewoordingen over zijn geringe invloed op de voorbereidingen. ,,Ik ben ingehuurd als schipper. Ik heb twee mensen boven mij. Dat is niet leuk, niet makkelijk. Ik had liever m'n eigen campagne opgezet. Ik heb wel inspraak, geen zeggenschap.'' Hij legt zijn woorden op een weegschaal. Hij is zich bewust van de hiërarchie in de ploeg. ,,Ik moet voorzichtig zijn met wat ik zeg. Ik wil niet alles onderuit halen'', klinkt het diplomatiek.

De campagne loopt achter op de concurrentie, wat tijd betreft. ,,Sommige boten zijn twee jaar langer bezig. Wij hebben ook nog eens zes weken tijd verspeeld tijdens het bouwen van twee nieuwe boten. Achteraf hadden we beter één boot kunnen testen.'' Het Duitse project Illbruck kocht twee identieke boten uit de laatste race en bouwde één nieuwe boot. Illbruck geldt als torenhoge favoriet, zowel bij de zeilers als bij de bookmakers. ,,Illbruck heeft een gigantische voorsprong'', weet Heiner. ,,Toch zijn wij ze in de Fastnet Race wel voorbijgevaren, maar zij ons ook. Wij blijven de underdog'', zegt hij met een knipoog.

Eerder deze maand, tijdens de Fastnet Race tussen Engeland en Ierland, deed Heiner wisselende ervaringen op. Zijn gloednieuwe zestigvoeter vertoonde ,,door een te lichte kiel stabiliteitsproblemen''. ,,We voeren te dicht tegen de marges'', weet Heiner. ,,We zijn ook tegen een haai van anderhalve meter opgevaren. Het ene moment voeren we twintig knopen (circa 36 kilometer, red.), twee seconden later tien knopen. De haai was al dood. Hij zag er bleekjes uit.''

De bemanning bestaat uit negen nationaliteiten. Heiner heeft twee zeilers ,,geërfd'' die al bij de bouw betrokken waren. Geen ideale situatie, erkent hij. ,,Het kostte veel moeite een team te smeden. De jongens van het eerste uur hebben een ander gevoel bij het project. Zij praten over `onze boot'. De nieuwe, vers aangetrokken jongens denken alles beter te weten. Er ontstond een erfelijke wrijving.''

Heiner valt stil en zijn ogen dwalen door het kale kantoor in Medemblik (,,Ik heb nog geen tijd gehad de schilderijen op te hangen.'') en naar buiten, naar het windstille IJsselmeer. Waarheen dwalen zijn gedachten? Wereldburger Heiner, opgegroeid in Zuid-Afrika en bijna nooit thuis in Enkhuizen, vertoont Hollandse karaktertrekken. Met Engelse tongval vertelt hij over het dilemma tussen werk en privéleven.

Zijn droom is en blijft de America's Cup, de oudste en bekendste zeilwedstrijd ter wereld. Hij is er nooit zo dichtbij geweest als vorig jaar. ,,Ik had een contract in mijn hand'', bekent hij. ,,Toch heb ik `nee' gezegd. Dat geloof je toch niet? Ik ben als stuurman gevraagd door zowel Prada als Oracle. Maar door de nieuwe regels van dat stomme evenement zou ik vier keer moeten verhuizen in drie jaar tijd. Dat kan ik de kinderen niet aandoen.

,,Ik ben zoon van een civiel ingenieur. Ik weet wat verhuizen is. Maar vier keer in drie jaar is een beetje veel van het goede. Zonder gezin had ik hier nu niet gezeten.'' En dan, met een vertwijfelde blik: ,,Ik weet niet zeker of het wel de goede beslissing is geweest. Fucking hell.''

Heiner heeft twee kinderen, van twaalf en acht jaar. Vooral de oudste zit vaak in een boot. ,,Die zal wel zeiler worden'', denkt zijn vader. ,,Wij hebben hem nooit gepusht. Hij moet ook een andere sport doen. Toch zit hij het liefste in een boot. Hij wil alles zelf uitzoeken. Hij zeilt al zes jaar en pas twee weken geleden kwam hij voor het eerst naar me toe voor advies. Ik kan mezelf niet op de borst slaan, dat hij het van mij heeft geleerd.''

Heiner senior zocht drie jaar geleden tevergeefs naar een sponsor voor een Nederlandse campagne in de Volvo Ocean Race. De meeste campagnes kosten ongeveer 25 miljoen gulden. Hij blijft zich verbazen over de geringe belangstelling van het Nederlandse bedrijfsleven voor het wedstrijdzeilen. Na het (commerciële) succes van BrunelSunergy in de vorige race, hadden de sponsors in de rij moeten staan. Heiner ving bot.

,,Bij het vorige project was het pure liefde voor de sport. Die mensen hadden een droom. Ze hebben met beperkte middelen een fantastische prestatie geleverd. Negen Nederlanders met een buitenlands sausje en iedereen had lol. Mooi toch? Klompen aan en gaan ervoor. Veel zeilers wilden na onze race ook om Kaap Hoorn varen. Op straat werd ik aangesproken door mensen die om de zes uur op internet keken, maar na de wedstrijd niet meer wisten wat ze moesten doen.

,,En nog stonden de nieuwe sponsors niet in de rij. Ongelooflijk. We moeten met de zeilsport Amsterdam toch ook oranje kunnen verven. Ik moet het accepteren. Ik geef het niet op, maar ik kijk voortaan niet alleen naar Nederland. Ik kan tegen de berg op klimmen, ik kan er ook omheen lopen. Mijn vel is dik, maar niet oneindig dik.

,,Waarom moeten wij Nederlanders altijd naar andere landen, terwijl we hier de perfecte omstandigheden hebben? Veel water, veel wind en een centrale ligging. Wij kunnen de ene keer naar Scandinavië varen en de andere keer naar de Middellandse Zee. Economisch zitten we ook goed. Nederland bouwt veel schepen. Wij zijn een hightech-land. De beurs was fantastisch in de periode dat ik bij bedrijven aanklopte. Man, ik werd er stapelgek van.''

Hij legt de schuld van de geringe belangstelling van het bedrijfsleven ook bij de zeilers. ,,Zij mogen niet mopperen. Zij moeten zelf eerst presteren. Waarom moet een bedrijf investeren in iemand die achter in het veld dobbert? Zeilen is geen sociale bezigheid.''

Heiner moet lachen als hij praat over het Nederlandse idee van zeilen. ,,Hartstikke leuk hoor: beetje varen, anker uitgooien en een biertje drinken'', zegt hij welgemeend. ,,Ik vertelde mijn buurvrouw laatst een maand te hebben gezeild. En zij dacht dat ik op vakantie was geweest.''

Heiner bedrijft topsport. Hij heeft wel bedenkingen bij enkele nieuwe regels van de Volvo Ocean Race. Eén van de grootste veranderingen is het beperkt toestaan van internet. ,,Alle acht boten mogen per etappe nu tien internetsites aanwijzen. Belachelijk. Tachtig sites! Stel je voor, je vaart twee dagen naast elkaar en dan gaat iemand dertig graden hoger aan de wind varen en een dag later ligt hij vijftien mijl voor je. Wat voor informatie krijgt hij die jij niet hebt? Dan ga je op al zijn internetsites kijken. Als je speciale software aan boord hebt, kun jij informatie downloaden die voor anderen niet toegankelijk is. Je hebt dus een IT'er nodig die niks anders doet dan de websites te volgen.

,,Het speelveld is straks niet meer gelijk. Mensen met het grootste budget hebben zo de meeste kans. De ontwikkelingen mogen onbeperkt zijn, maar moeten wel voor iedereen gelijk zijn. Downloaden gaat niet zo snel op zo'n boot. Het sturen en ontvangen van informatie kost zes dollar per minuut. Als je dat iedere dag zes uur moet doen, wordt de campagne twee keer zo duur.''

Heiner vindt dat de organisatie internet had moeten vrijgeven óf helemaal verbieden. ,,Alle campagnes hebben twee of drie mensen aan boord die alleen met het weer bezig zijn. Wij hebben besloten niemand mee aan boord te nemen voor de websites. Degene die het beste aan de touwtjes trekt, maakt nog steeds de meeste kans. De wedstrijd wordt op het water gewonnen.''