Zestien eeuwen zwerven

Marina Warners denkvermogen en verbeelding zijn hoger ontwikkeld dan die van haar meeste lezers. Dat is het eerst wat opvalt in haar boeken, voordat iemand nog heeft kunnen begrijpen waar ze over gaan. Zij is gewoonlijk met respect behandeld door de kritiek, en kwam afgelopen week op de longlist voor de Booker Prize met The Leto Bundle, een roman die zich zestien eeuwen lang over verschillende delen van Zuid- en West-Europa beweegt, althans over een kopie van dat werelddeel vol verzonnen plaatsnamen.

De Leto van de titel verbindt al de tijden en plaatsen met elkaar. Zij heeft, als romanfiguur, geleefd in de vijfde eeuw van onze jaartelling; daarna is zij gemummificeerd en haar overschot bestaat nog in het boek, samen met resten van haar bezittingen. Als haar sarcofaag en toebehoren in het land Albion aankomen, die ergens in of bij Griekenland zijn gekocht of gestolen of cadeau gekregen, veroorzaken zij een sensatie waar de pers over schrijft en een veelkoppig publiek op afkomt. Wie was Leto?

Die vraag wordt door de roman beantwoord buiten het publiek om; dat wil zeggen, de museumbezoekers krijgen geen teken over een verleden dat Marina Warner verzonnen heeft. Zij heeft een doorlopende Leto ontworpen, een figuur die telkens in nieuwe gedaanten in andere tijden en andere omstandigheden verschijnt. Zij is misschien de eeuwige vluchteling en asielzoeker, en ook de steeds weer verdrukte vrouw. In die rol probeert een leraar, genaamd Kim, haar een denkbeeldige gestalte te geven. En hij wint volgelingen voor een cultus waarin zij de heldin of halfgodin is. Weet Kim wel wat de schrijfster voor een doorlopende Leto ontworpen heeft? Misschien niet. Of misschien wèl, maar dan zonder er formeel van op de hoogte te zijn, want hij lijkt zoveel op Leto's zoontje Phoebus dat hij nauwelijks iemand anders kan zijn. Net als Leto een doorlopende figuur dus.

Phoebus heeft geen ouders die het zouden weerleggen; hij is van onbekende afkomst, door een Albions echtpaar geadopteerd in een mediterraan land. En het halfgoddelijke zit er bij hem ook in. Als hij bij een gevecht op de speelplaats van een school door een indringer is doodgestoken, horen wij volgelingen zeggen dat het de cultus goed zal doen; hij lijkt voorbestemd te zijn om van het doorlopende niveau op te stijgen naar het onsterfelijke.

De wonderen en bovennormale gebeurtenissen kunnen in kort bestekmaar net even aangestipt worden. Zij zijn ook in Warners vierhonderd pagina's zo onvoorzienbaar en ongelooflijk dat het de lezer duizelt. Dit verhaal is onbegrijpelijk, het is niet bij te houden, lijkt het soms. Maar na enig nadenken moet die klacht worden ingetrokken. Het verhaal is best te volgen; het is overzichtelijk genoeg. De ware moeilijkheid komt als de vraag gesteld wordt: wat beleven wij eraan? – wat moeten wij er mee?

Daar weet ik geen allesomvattend antwoord op. Wel denk ik dat een oordeelkundige bloemlezing honderden belangstellenden zou kunnen overhalen om het hele boek te gaan lezen. Zij zouden bij voorbaat genieten van de drie jaar die Leto met haar tweelingkinderen doorbrengt bij een wolvin in een grot in de bergen, naar voorbeeld van de stichter van Rome en zijn broertje, die nog veel langer geleden leefden. Zij zouden willen ontdekken waar precies in het verhaal de twee pagina's passen over het eten van een sinaasappel door Leto en haar kinderen, nadat zij jarenlang alleen droogvoer geproefd hebben. Zij zouden zich verheugen op de reis van het drietal in een krakend wagentje – getrokken door de voormalige scheepsjongen Teal – van het kasteel van een overleden zeerover naar de vrijheid van het noorden.

Intussen zouden op de achtergrond de ontoelaatbare hoofdstukken liggen te vergelen, tot ergernis van Marina Warners trouwe aanhangers. Willen jullie niet toegeven – zou hun gevraagd moeten worden – dat er onhandige en moeizame passages in het boek voorkomen, en dat de samenhang tekortschiet, waar een gedeeltelijke verklaring voor kan zijn dat diezelfde Kim die Leto zo'n hoge status toekent, eigenlijk maar een babbelende lichtgewicht is? Geenszins geven wij dat toe, zouden de Warnerianen zeggen: Wij vinden de schrijfster een briljant geleerd mens, een echte prijswinnaar en lezinghouder en een romanschrijfster die op ontdekkingen uitgaat.

Eenstemmig zullen haar lezers niet worden. Misschien verschuift er iets in de groeperingen. Tot nu toe hebben de Warnerianen een overwicht gehad;wij gaan in de gaten houden hoe het verder gaat.

Marina Warner: The Leto Bundle. Chatto & Windus, 408 blz. ƒ49,95 (geb.)

    • J.J. Peereboom