Wauw, Nelly!

Nelly Furtado maakt muziek met onvermoede lagen en ondermijnde zo het aanvankelijke oordeel van de popcriticus: `Ik was om. Wat een leuk liedje, wat een aardige clip.'

Eerst was er I'm Like A Bird, de debuutsingle van de jonge Canadese zangeres Nelly Furtado. Een niet al te opvallend liedje, vergezeld van een niet al te opvallend clipje. Leuke meid, die Nelly, maar om er nou van wakker te liggen, nee. 't Werd wel een hit, maar hitstatus en kwaliteit vallen niet altijd samen. De bijbehorende cd, Whoa, Nelly, bleef onbeluisterd.

Toen volgden er verontrustende berichten - verontrustend omdat het aanvankelijke oordeel er door werd ondermijnd. Furtado werd geboekt voor het Lowlands-festival. Dat is zo ongeveer de waterscheiding tussen hitparadepop en geloofwaardige, `alternatieve' muziek: DJ Assault en Muse wel, Krezip en Manu Chao ondanks de hitstatus ook, De Kast niet. Bovendien had hiphop- en R&B-icoon Missy Elliott Nelly tot cool verklaard. En als Missy zoiets zegt, is het officieel.

Ze werkten samen aan een remix van Missy's hit Get Ur Freak On en verschenen zelfs gezamenlijk in Jay Leno's Tonight-show. Vervolgens kwam Turn Off The Light, Nelly's tweede single, met de bijbehorende videoclip. En ik was om. Wat een fris typje, wat een leuk liedje, wat een aardige clip.

Die clip biedt volop ingangen om het fenomeen Furtado te decoderen. Tijdens de intro komt Nelly uit een enorme modderplas omhoog rijzen. Daarna verschijnt een scratchende DJ. Nelly danst vrolijk in de modder en springt in het tweede couplet plotseling op een felbelicht pleintje in een Aziatische stad - of het China Town van haar woonplaats Toronto, dat kan ook. In het besmettelijke refrein zit een fragment dat erg doet denken aan Indiase hindipop, of zelfs de Pakistaanse sufizanger Nusrat Fateh Ali Khan - en hup! daar wervelen al vier derwisj-achtig gerokte dansers, uit diezelfde islamitische sufi-cultuur, door het beeld, terwijl Nelly gekweld doet boven een akoestische gitaar.

Toffe goochelaar

Nelly is hip, want ze werkt met zo'n toffe draaitafelgoochelaar. Ze is `authentiek', want ze speelt gitaar. Ze heeft gevoel voor de rijkdom van de multiculturele samenleving, want ze springt gezellig mee met die Aziaten, ze roert in een pan met zwarte bonen en slurpt een bordje noedels mee. En, zo blijkt als we de tekst beluisteren, ze heeft gevoel voor wat we maar meerduidigheid zullen noemen. Want hoewel die stralende glimlach bijna niet van haar gezicht verdwijnt, is de tekst niet zo vrolijk. Ze lijkt zo vrolijk en sterk, zingt ze, maar dat duurt tot ze 's nachts het licht uitdoet.

Die cd Whoa, Nelly blijkt bij nader inzien toch leuk. Van het openingsnummer Hey, man!, waarin minimal-componist Philip Glass het strijkersarrangement lijkt te hebben geschreven tot de fado-achtige melancholie van Onde Estas, van de hippe, diepe hiphop-beats tot het authentiek-Braziliaanse instrument de berimbau, van vlotte rijmpjes tot de naar eigen zeggen door de Beat-dichters beïnvloede, associatieve lappen tekst van Trynna Finda Way: het is een zeldzaam frisse popplaat, waarop van alles te beleven is. En Furtado heeft alle nummers nog zelf geschreven ook.

Nelly Kim Furtado (22) is een kind van de multiculturele samenleving. Ze werd geboren in het Canadese Victoria als dochter van een working class-echtpaar dat van de Portugese eilandengroep de Azoren naar Canada emigreerde.

Ze had al snel in de gaten dat er meer huidskleuren zijn dan de gezond-blozende van de WASPs (Witte Angelsaksische Protestanten). Als het enige kind op school van Portugese afkomst voelde ze zich wat geïsoleerd, maar ze trok op met Chinese en Jamaicaanse immigrantenkinderen. Ook wentelde ze zich later in de prettiger verworvenheden van de multiculturele samenleving: `Ik ging het ene weekend naar een Indiase bhangra-dansavond, het volgende weekend naar een salsa-avond en weer een week later vierde ik Chinees nieuwjaar', vertelde ze in een interview. `Ik kreeg een fantastische culturele opvoeding.'

Wat niet wil zeggen dat ze haar oorsprong vergat. Al op 11-jarige leeftijd speelde ze Portugese muziek op ukelele (ze bespeelde ook de trombone in jazzbandjes). Ze is van plan om ooit een hele plaat in het Portugees te maken, zegt ze, met traditioneel materiaal zoals fado's, folklore en religieuze muziek, wellicht voorzien van een moderne touch. Op Whoa, Nelly! is ze daar vast mee begonnen: op het slotnummer Onde Estas klinkt ze als de Portugese fado-ster Cristina Branco zou klinken als die eens een sampler zou gebruiken.

Inmiddels raakte ze ook diep onder de indruk van een nog belangrijker invloed: de hiphop. Dat is immers muziek die bestaat bij de gratie van andere muziek. Fragmenten van her en der worden benut als bouwstenen voor iets nieuws, wat de muziek dus bijna per definitie eclectisch maakt. Ook de muziek die wij R&B noemen maar die aan haar kant van de Atlantische Oceaan eerder urban heet, en die deels met dezelfde middelen en houding wordt gemaakt als hiphop, viel bij haar in goede aarde. Als er maar drumcomputers en samplers in voorkwamen.

De platenkast van haar oudere broer en een backpackers-trip door Europa openden haar oren voor alternatieve muziek van Britse snit, zoals Radiohead en Portishead, wier Wandering Star ze zelfs ergens op haar album citeert. Een uitgebreide waaier van invloeden, kortom, die Nelly Furtado eerst inzette in een triphop-duo dat weliswaar Nelstar heette, maar dat het nooit tot enige sterrenstatus zou schoppen. In plaats daarvan trok ze de aandacht van de manager van de redelijk succesvolle Canadese groep The Philosopher Kings, die haar bijna moest dwingen om haar studie creative writing eraan te geven en naar Toronto te komen om daar met Gerald Eaton en Brian West van die groep achter de knoppen aan het album Whoa, Nelly! te werken. Met succes: in haar thuisland werd ze bedolven onder de Juno Awards, zoals de lokale variant van onze Gouden en Zilveren Harpen of de Britse Mercury Prize heet. En ook de Verenigde Staten waren al snel overtuigd.

Hoon

Op Whoa, Nelly! loopt ze vooruit op die hitstatus en op de hoon die ze uit de underground verwachtte. In Shit On The Radio, of On The Radio zoals 't braaf achterop het hoesje heet, gaat ze tekeer tegen degenen die haar haar opmars in de mainstream kwalijk nemen. ,,It's so much easier to stay down there guaranteeing you're cool / Than to sit up here trying to break through / Than to burn in the spotlight, turn in the spitfire / Scream without making a sound, be up here and not look down / Because we're all afraid of heights''. De grap van dit nummer is dat het weliswaar een hemelsmooi refrein heeft, maar dat het couplet vreemd en bijna fluisterend heen en weer stuitert en dat het einde, met haar zwaar vervormde stem temidden van heftige scratches, zelfs weinig toegankelijk is. Zo zitten er allerlei onvermoede lagen en invalshoeken in de muziek van Nelly Furtado. Elke keer als je er een slinger aan geeft, zijn de bouwstenen weer in een ander oorstrelend patroon gerangschikt. Maar anders dan bij verklaarde eclectici als Prince of Beck is haar aanpak zelden geforceerd. Niet dat zij daarom beter is dan zulke groten, het is eerder een kwestie van verfijning.

Immigrantenkind Nelly Furtado groeide op met de beeldtaal van MTV, met samplende en rappende rolmodellen, met Brits-Indiase groepen als Asian Dub Foundation en Cornershop die hun verschillende achtergronden moeiteloos combineerden. Ze leerde pas gitaar spelen (`maar ik beheerste de ukelele al, twee snaren extra konden toch niet zo moeilijk zijn') nadat ze al met samplers en drumcomputers in de weer was geweest. Voor zo iemand is het bij elkaar gooien van allerlei invloeden, om daar vervolgens met smaak uit te graaien, iets volstrekt vanzelfsprekends. Whoa, Nelly! laat horen wat je krijgt als je een artiest met zo'n achtergrond, een goede smaak en flink wat artistieke zelfbeschikking een popplaat laat maken. Dat geeft hoop voor de toekomst, zolang er meer van Furtado's leeftijds- en lotgenoten de kans krijgen om zo aan de slag te gaan.

En Furtado kan nog relativeren ook. Toen haar tijdens een webchat werd gevraagd hoe ze zichzelf zag in relatie tot prefab-tienersterren als Britney Spears en Christina Aguileira, antwoordde ze: `Ik ben hun nerdy tweelingzusje, dat boeken leest.'

Nelly Furtado: Whoa Nelly! (Dreamworks 450 285-2) distr. Universal

Nelly Furtado speelt morgen, 25 aug, op het Lowlands-festival in Biddinghuizen, 18.30u op podium Golf. Info op web: lowlands.pagina.nl en www.nellyfurtado.com