Vlucht naar voren

Toen de koersen nog gestaag stegen, leek er geen vuiltje aan de lucht. In een spel zonder `nieten' klaagt de belegger niet als de buurman nog meer winst boekt. Bijna iedereen had immers profijt van de adviezen van de analisten, wier status gelijke tred hield met de mate waarin de beurzen floreerden. Het nieuwe `volkskapitalisme' leek amper verliezers te kennen. Toch was er vaak sprake van belangenvermenging. Voor wie werken de bejubelde analisten eigenlijk? Voor hun klanten die betrouwbare adviezen willen? Voor hun bazen, banken die als belegger ook posities op de beurs innemen dan wel betrokken zijn bij fusies en emissies van bedrijven? Of ook voor eigen rekening? Als de adviezen sporen met het beleggingsbeleid van de bank of van de analist zelf is er niets aan de hand. Dan zijn winst en verlies gelijkelijk verdeeld. Maar als een analist een bepaald aandeel voor koop aanbeveelt terwijl zijn bank of hijzelf hetzelfde aandeel juist verkoopt, is er geen sprake meer van onbaatzuchtige analyse.

Pas nu het beursklimaat slechter wordt, dringen die vragen zich dwingend op. Het traditionele verweer dat er in de banken ondoordringbare `Chinese muren' staan, die één-tweetjes tussen de ene afdeling en de andere (bijvoorbeeld tussen de analisten en de kredietafdeling) onmogelijk maken, wordt minder geloofwaardig. Met name in de Verenigde Staten worden de duimschroeven door de controle-organen weer aangedraaid. Niet alleen de regels zijn daar strakker dan in Nederland, de ervaring met de handhaving is er ook serieuzer. De zogeheten Securities and Exchange Commission (SEC) is niet toevallig opgericht in 1933, een paar jaar nadat volksstammen op Wall Street hadden gegokt en vreselijk verloren. Vergeleken met de SEC staat de Stichting Toezichten Effectenverkeer (STE) nog in de kinderschoenen.

In Nederland heeft de analistenvereniging nu ook het initiatief genomen tot nieuwe gedragsregels. Met een eigen `code' hopen de analisten te voorkomen dat het vertrouwen in hun werk verder erodeert. Deze stap heeft alleen al daarom iets weg van een vlucht naar voren. Voor zo'n definitief oordeel is het nog te vroeg. Alles hangt af van de vraag of de `huisregels' inderdaad zo ,,duidelijk'' zijn als de vereniging voor ogen heeft en vooral of die effectief worden gecontroleerd. Maar een paar uitgangspunten voor een code kunnen nu toch al worden vastgesteld.

Ten eerste zouden de analisten ervan moeten afzien hun bonus te baseren op het totale resultaat van hun bank. Ten tweede zouden ze in hun rapporten exact moeten aangeven of en in welke mate zij dan wel hun bank posities heeft in de beleggingen waarover ze adviseren. Ten derde is, naar analogie van de kredietwaardigheid van bedrijven, een soort ranglijst denkbaar waaruit blijkt hoe rendabel de adviezen waren op korte, middellange en lange termijn.

Over elke muur kun je klimmen en zeker kijken, dus ook over Chinese muren binnen banken. Maar de barrières kunnen wel worden verstevigd. De analisten hebben nu de kans te bewijzen dat hun code geen marketing is, maar een integere poging om hun eigen belangen te zuiveren.