Strategische breuk

Van Kok weten we nu de datum, van Bush het besluit. Beiden houden hun wereld nog in spanning: Kok over de strekking, Bush over de datum. De Amerikaanse president wil het zogeheten ABM-verdrag dat een raketschild verbiedt, `achter zich laten', verklaarde hij gisteren in hemdsmouwen. Maar de keuze van het moment waarop de VS het verdrag formeel opzeggen, is alleen aan hem, Bush. Daarmee is het ultimatieve karakter dat aan eerdere uitspraken van een Amerikaanse functionaris was gehecht, formeel weer opgeheven. Aangenomen mag intussen worden dat de Amerikanen uiterlijk tijdens de voorgenomen visite van president Poetin aan de boerderij van Bush in Texas komende herfst, zaken willen doen. Als er bij die gelegenheid geen gezamenlijkheid ontstaat, begint voor de VS de voorgeschreven opzegtermijn van zes maanden. Zoveel lijkt zeker.

De Amerikanen willen het spel eerlijk spelen, zeggen zij. Voortvarendheid met experimenten en met de bouw van nieuwe faciliteiten laat de VS al spoedig tegen de limieten van het ABM-verdrag oplopen. Het verdrag schenden wil Washington niet. Er blijft dus niets anders over dan het volgens de regels opzeggen als de andere ondertekenaar, het Kremlin, onverkort aan de uit 1972 stammende tekst vasthoudt. Van tijd tot tijd geeft Moskou signalen af dat er wel degelijk gepraat kan worden. Maar een compromis lijkt ver weg. De Amerikanen streven naar een systeem dat alle fasen van een raketaanval dekt. Poetin heeft vaag aangeduid dat hij hoogstens met een raketschild akkoord kan gaan dat aanvallende projectielen in de startfase bestrijdt.

Feitelijke opzegging van het ABM-verdrag door de regering-Bush betekent dat er een eind komt aan een strategisch concept waarop de Sovjet-Unie (later Rusland) en de VS zich lange tijd hebben kunnen verenigen. Het ABM-verdrag vloeide dertig jaar geleden voort uit de wederzijdse erkenning dat een geloofwaardige verdediging tegen een nucleaire aanval met raketten niet binnen bereik van een van beide verdragspartijen lag. De resterende optie van de zogeheten wederzijds verzekerde vernietiging maakte de strategische wapens in feite onbruikbaar. De Russen willen daaraan vasthouden, Bush cum suis menen dat massavernietigingswapens meer en meer in handen zullen raken van leiders die een gokje durven wagen met hun veiligheid en bereid zullen zijn een of meer raketten op de VS af te vuren.

De race is nog niet gelopen, maar Bush heeft met zijn uitspraken de druk aanzienlijk verhoogd. Niemand, bondgenoot of partner, zal het raketschild kunnen tegenhouden. De voor de hand liggende vrees dat opzegging van het verdrag een nieuwe wapenwedloop uitlokt met Rusland en China, neemt hij niet over. Het raketschild past in een nieuwe Amerikaanse zelfverzekerdheid, als eerste door president Reagan aangemoedigd, na de val van de Muur almaar toegenomen en nu door Bush tot dogma verheven. De zekerheid van internationale afspraken wordt vervangen door de schijnzekerheid die wapens bieden. Een historische breuk.