Schippers naast God

,,Vroeger kon een schippersgezin rustig drie weken op de beurs wachten op een goede vracht'', zegt hoofdaalmoezenier Bernhard van Welzenes, schipperspastor in Nijmegen. ,,Intussen onderhielden ze hun sociale contacten, konden ze bij hun kinderen zijn. Nu staat alles in het teken van het varen. Daardoor verslonzen de sociale relaties met vrienden, familie en de geloofsgemeenschap.''

Tien jaar is Van Welzenes nu secretaris van de Europese schippersconferentie, en in die jaren heeft hij het sluimerende netwerk van het Europese schipperspastoraat wakker geschud. Deze week kwamen honderd binnenschippers en pastoraal werkers uit heel Europa in Nijmegen bijeen op een vierdaags Europees congres van het rooms-katholieke schipperspastoraat. Op de agenda stond de vraag wat het schipperspastoraat kan betekenen voor het welzijn van de binnenschippers.

Niet voor niets luidde de slogan van het congres: `meer presentie dan pretentie', zegt Van Welzenes. ,,Wij willen geen instituut opstellen. Wij willen persoonlijk bij deze mensen zijn om hen vragen te laten stellen, hun situatie te laten uitleggen en om te kijken wat wij als belangenbehartigers op een breed vlak kunnen betekenen.''

Van Welzenes treedt in Nederland vaak op als spreekbuis van de schippers naar de politiek. Dat is hard nodig, zegt hij, want in de huidige 24-uurseconomie gaat het niet goed met de binnenschippers en hun gezinnen. Na een reeks harde ingrepen in de ja ren negentig – afschaffing van de schippersbeurs, sanering van de vloot – floreert de sector weliswaar economisch, maar sociaal betalen de binnenschippers een hoge prijs.

Dat beaamt de Antwerpse schipperspastor Machar Verhaegen. ,,Veel schippers zijn stuurloos'', zegt hij. ,,Voorheen kwamen op een huwelijk of een begrafenis minstens 150 mensen opdagen. Nu niet meer, en dat betekent dat de binnenvaart ziek is. Want juist van de binnenschippers heb ik geleerd dat je persoonlijk aanwezig moet zijn op de momenten dat er iets gebeurt.'' Verhaegen probeert dit te ondervangen door op het schipperscentrum zo veel mogelijk sociale activiteiten voor de schippersgemeenschap te organiseren. ,,Sportwedstrijden, momenten van ontspanning. Anders zijn ze in het hoofd voortdurend met het werk bezig.''

Presentie, persoonlijk aanwezig zijn in tijden van vreugde en verdriet, is voor de aalmoezeniers vandaag de dag geen eenvoudige opgave. Door het wegvallen van de Berlijnse Muur en de aanleg van het MainDonau-Kanaal komen Nederlandse en Belgische schippers tegenwoordig tot diep in Oost-Europa. Ook het netwerk van het schipperspastoraat strekt zich uit tot die contreien. ,,Een van de plussen van de kerk is dat ze haar satellietjes overal heeft uitgezet'', zegt Van Welzenes. ,,Als een schipper in Roemenië in nood is, bel ik pastor Michael Sima op. Dan belandt dat verzoek om hulp niet op een stapel op een bureau. Bovendien kent hij daar de bureaucratie.''

Voor de binnenschippers zijn de aalmoezeniers veel meer dan geestelijke verzorgers, bevestigt de Franse aalmoezenier Père Arthur. ,,Als er een probleem is, bel ik gerust een minister om de zaak aan te kaarten.'' Père Arthur leidt op het congres een twintig man sterke Franse delegatie. ,,Ik wil de Franse schippers laten zien hoe voortvarend de zaken in Nederland worden aangepakt, want ook voor onze mensen is er sinds twee jaar weer veel werk. In Frankrijk worden al dertig jaar geen nieuwe schepen meer gebouwd. Daardoor verbinden de Franse media de binnenvaart altijd met nostalgie.''

Hang naar het verleden is Van Welzenes in elk geval vreemd. Hij is een voorstander van schaalvergroting, hij schudt losjes termen als `multimodale logistieke processen' uit de mouw. Ook is hij een warm pleitbezorger van communicatiemogelijkheden als e-mail, internet en webcams om de pastorale boodschap aan de schippers over te brengen. ,,Er zijn zoveel mensen bang tegenwoordig. Ze zien alleen een teruggang van de roepingen. Je moet niet steeds kijken naar de grote kerk, zeg ik dan. Je moet je expertise gebruiken, inventief zijn. Je moet een beetje durven.''