Maestro Chailly oogst ovaties voor fenomenale Mahler

Twaalf keer dirigeert Riccardo Chailly dit seizoen de Tweede symfonie`Auferstehung' van Mahler bij concerten van het Koninklijk Concertgebouworkest in Amsterdam en op tournee in het buitenland. De eerste uitvoering, gisteravond, was fenomenaal en bracht de Grote Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw tot langdurige ovaties.

De meest beladen uitvoering wordt die op 5 september in Luzern, na een kranslegging op het graf van Mengelberg daar. Mengelberg, die Mahler naar Amsterdam haalde en wiens vijftigste sterfdag in maart in Amsterdam met een Mahlerconcert werd herdacht, begon zijn muzikale carrière in Luzern als stedelijk muziekdirecteur.

Drie jaar later, in 1895, werd Mengelberg als 24-jarige benoemd tot chef van het Concertgebouworkest. Die positie verloor hij vijftig jaar later wegens zijn Duitsvriendelijke houding in de oorlogsjaren. Hij stierf in 1951 in Zwitserland in zijn Chasa Mengelberg.

De serie uitvoeringen van de Tweede symfonie, die in november ook op de cd wordt gezet, brengt Chailly bij het Concertgebouworkest bijna aan het eind van het Mahlerrepertoire. Sinds 1989, toen Chailly de Zesde symfonie dirigeerde, is vrijwel het complete Mahleroeuvre gedaan, inclusief de onvoltooide Tiende symfonie, Das klagende Lied, Das Lied von der Erde en de liederencycli. Er resteren nog slechts de symfonieën 3 en 9, die in de komende seizoenen op het programma zullen staan.

De Tweede symfonie kreeg gisteravond een anderhalf uur durende vertolking die werd gekenmerkt door uiterst langzame tempi, die consequent werden volgehouden, ook in het Scherzo, `in ruhig fliessender Bewegung'. In de opbouw van climaxen droeg dat niet-versnellen vaak sterk bij aan het overweldigend wringende effect daarvan. Chailly en het fantastisch spelende orkest wisten ook de muzikale spanning op indrukwekkende wijze vast te houden.

Die in volkomen rust gerealiseerde tempi gaven vooral ook ruimte voor een vrijwel ongekende detaillering. Dynamiek, rubato, klank, expressie en sfeer wisselden telkens op micro-niveau. Daaroverheen kwamen dan, vooral in het eerste deel, de grote effectrijke contrasten: de sidderingen, de huiver en de schrikwekkende uitbarstingen in de kosmos tegenover het intieme, het pastorale en het lieflijke op aarde.

In de lange Finale komen beide aspecten tezamen, wanneer de op de bovengang gespeelde kopersignalen uit de verste verten de fluiten binnen in de zaal doen kwinkeleren. Het grootse en alomvattende concept van Mahlers Tweede symfonie (1887-'94) – het stoutmoedigste werk sinds Beethovens Negende symfonie (1824) en die in alle opzichten overtreffend – werd daarmee op vervoerende wijze recht gedaan.

Deze uitvoering liet zich beluisteren als een samenvatting van de hele bijbel: van de schepping van het heelal met miriaden van magistraal stralende sterren en de paradijselijke aarde in Genesis tot de voleinding der tijden in De openbaringen van Johannes. Het paradijs is dan al lang tenonder gegaan, getuige de door de alt Petra Lang fraai gezongen Urlicht `Der Mensch liegt in grösster Not!'

De dood wordt overwonnen in het door het Groot Omroepkoor zo zacht en mystiek begonnen slotkoor dat zo machtig en massaal eindigt: `Sterben werd' ich um zu leben!'

De Tweede symfonie is dan ook exemplarisch Mahleriaans en zet Mahlers thematiek van het omhoogstreven naar het eeuwige cyclische van een nieuwe hemel en een nieuwe aarde het meest uitgesproken uiteen.

Riccardo Chailly, die nu aan zijn veertiende seizoen in Amsterdam begint, is een maestro en deze Tweede is een imponerende mijlpaal in zijn Mahleruitvoeringen.

Concert: Koninklijk Concertgebouworkest en Groot Omroepkoor o.l.v. Riccardo Chailly m.m.v. Melanie Diener (25/2: Linda Mabbs) en Petra Lang. Programma: G. Mahler: Symfonie nr 2. Gehoord: 23/8 Concertgebouw Amserdam. Herh.: 25/8; 7, 8/11; 16/1.