Wereldpremière van ouverture Van Beethoven

Een onvoltooide ouverture Macbeth van Ludwig van Beethoven krijgt 20 september in Washington zijn wereldpremière in een reconstructie van de Leidse componist en computerprogrammeur Willem Holsbergen. Het National Symphony Orchestra, dat het werk in de concertzaal van het Kennedy Center zal uitvoeren onder leiding van chef-dirigent Leonard Slatkin, maakte dat gisteren bekend. Volgens Slatkin is de mogelijkheid om een wereldpremière van een werk van Beethoven te kunnen geven ,,verbazingwekkend''.

Beethoven werkte rond 1810 samen met librettist Joachim von Collin aan plannen voor een opera naar Shakespeare's Macbeth. De plannen gingen echter niet door omdat Collin de muziek `te somber' zou hebben gevonden. Na Beethovens dood in 1827 raakten de schetsen verspreid en eindigden in muziekcollecties in Bonn, Berlijn en Londen. Holsbergen haalde ze weer bij elkaar en reconstrueerde de ouverture, die acht tot tien minuten duurt. Daarbij is ook gebruik gemaakt van schetsen voor het Largo van het Geister Trio opus 70 (1808).

Holsbergen werd op het spoor gezet van de Macbeth-ouverture via een internet-chatsite, waar hij de Beethovenfan Mark Zimmer ontmoette, een jurist uit Wisconsin. Samen begonnen ze de site www.unheardbeethoven.org, waarop ze weinig bekend werk van Beethoven publiceren, inclusief een elektronische versie van de ouverture Macbeth, waarbij de computer `automatisch' de noten van de partituur ten gehore brengt alsof het een draaiorgel is. Volgens Holsbergen is Beethovens ouverture ,,nogal donkere muziek, maar er zijn wat lichtpunten, zoals je die van Beethoven zou verwachten.'' Holsbergen vond het niet moeilijk de muziek uit de drie fragmenten te reconstrueren. ,,Die stroomt op natuurlijke wijze door.''

Beethoven plaatste in de kantlijn aanwijzingen voor de instrumentatie en gaf aan dat er na de ouverture geen pauze mocht zijn. De partituur van Holsbergen vereist twee fluiten, twee hobo`s, twee klarinetten, twee fagotten, vier hoorns, twee trompetten, pauken en strijkers. Volgens James Green van het Ira F. Brilliant Center for Beethoven Studies in San Jose, Californië, is het de eerste keer dat een orkestwerk van Beethoven een première krijgt in de nieuwe wereld.

De opera Fidelio, waarvan Beethoven tussen 1803 en 1814 verschillende versies en vier ouvertures produceerde, is diens enige voltooide opera gebleven. Daarnaast werkte hij in Wenen aan een aantal andere projecten. Voor hij aan Fidelio begon, had hij twee scènes gecomponeerd van een opera Vestas Feuer. Dat deed hij in opdracht van Emanuel Schikaneder, de directeur van het Theater an der Wien. Schikaneder was ook de librettist van Mozarts Die Zauberflöte en vervulde bij de eerste voorstellingen daarvan de rol van Papageno.

Vervolgens besprak Beethoven met Collin een aantal andere plannen: naast Macbeth ook een opera Bradamante. Verder had Beethoven belangstelling voor de Franse tekst Les ruines de Babylon, Ulysses Wiederkehr van Körner, Bachus van Amenda en Romulus und Remus van Treitschke. Over dat laatste plan zei Beethoven later dat hij het zou hebben gerealiseerd als de theaterdirecteuren hem een hoger honorarium hadden aangeboden.

Verder schreef Beethoven muziek bij een aantal toneelstukken: Egmont van Goethe, König Stephan en Die Ruinen von Athen van Kotzebue en Die Weihe des Hauses een variant op Die Ruinen von Athen. In 1823 zei Beethoven graag muziek bij Goethe's Faust te willen schrijven, maar net als van plannen voor oratoria, kwam daar niets van.