Trampolinespringen in kunststof kraters

Op het terrein van een voormalige elektriciteitscentrale wordt de komende vier weken een manifestatie gehouden, waar kunst de confrontatie aangaat met vernieuwende architectuur.

Ooit stonden er de vijf pijpen van de Helpmancentrale, maar nu is het een desolaat gebied. Het ruim tachtig hectare groot braakliggend terrein, op ruim vijf minuten fietsen van de binnenstad, is een vergeten stukje Groningen, waar je normaal niet komt. Lang duurt dat niet meer, want binnenkort verrijst hier het Europapark: appartementen, kantoren, winkels, het nieuwe stadion van FC-Groningen en wellicht een NS-station.

De onontdekte stad is het thema van de architectuur-cultuur-manifestatie Blue Moon, die van 26 augustus tot en met 23 september plaatsvindt op diverse locaties in de binnenstad en het toekomstige Europapark. De Martinistad plaatst het evenement in de traditie van eerdere spraakmakende architectuurmanifestaties als What a wonderful world (1990, toen architecten vijf videopaviljoens ontwierpen) en A star is born (1996).

Ook voor Blue Moon huurde Groningen vooraanstaande architecten in die volgens de gemeente `juweeltjes' van hedendaagse architectuur tonen. Het zijn de Japanner Toyo Ito, de Belg Xaveer de Geyter, Space Group Architects uit Noorwegen, Foreign Office Architects en Tony Fretton, beide uit Londen. Het was Ito's idee om vijf onontdekte plaatsen in de Groninger binnenstad te verbinden met vijf `kraters' op het toekomstige kantorenpark. De maan vormt de verbindende schakel en inspiratiebron.

De architecten werkten op vijf locaties in de binnenstad Ito's idee van `blurring architecture' uit. De Japanner ziet de grenzen tussen wonen, werken en recreëren in gebouwen vervagen. Op vijf verscholen plekken wordt dit concept uitgewerkt in de vorm van nieuwe multifunctionele `Blue Moon-gebouwen', die deze vernieuwende ontwikkelingen in de stedenbouw laten zien. Een voorbeeld is het ontwerp van een woning annex klein kinderdagverblijf met een zwembad op het dak, van Space Group Architects. Een soort semipublieke ruimte met half doorzichtig tentdoek voor een deel aan de wanden, waardoor je je zowel binnen als buiten waant.

Een ander voorbeeld van het nieuwe bouwen is het ontwerp van Foreign Office Architects die een zestien meter hoog symmetrisch gebouw ontwierpen in het rustige Schuitenschuiverskwartier. De twee bovenste verdiepingen zijn appartementen, voor mensen die tijdelijk in de stad neerstrijken. Op de eerste en tweede verdieping komen een bar en een restaurantje. Multimedia-kunstenaars richten de binnenstadlocaties in en er zijn live acts op gebied van dans en beeldende kunst te zien. Het werk van de kunstenaars onder de titel Vanuit de beweging is tevens te zien in het Groninger Museum en het Groninger stadhuis.

Op het Europapark lokaliseerde Ito vijf landschappelijke en architectonische `kraters' waar de architecten thema's als `playground', `market', `garden', `exercise'' en `performance' uitbeelden. Voor dit laatste thema liet Ito de rode bakstenen Helpmancentrale uit 1910 leeghalen. In de negentig meter lange binnenruimte komt een groot aluminium scherm te hangen, dat de ruimte kan verkleinen en vergroten en tevens dient als projectiescherm. Hier vinden tijdens de manifestatie danceparty's plaats en voert het Noord-Nederlands Orkest het multimedia oratorium van videokunstenaar Jaap Drupsteen op.

Verder wordt de film 2001 Space Odyssey van Stanley Kubrick uit 1968 gedraaid. De bezoekers nemen plaats op eivormige en fluorescerende stoeltjes. Even verderop, bij de dam in het Winschoterkanaal, staat een door Foreign Office Architects ontworpen deels open tent in de tinten groen en bruin. Kleuren die met het terrein overeenstemmen en de grond als het ware lijken op te tillen.

Onder de tent staat een grote ronde tafel, waaraan acteurs van het Noord-Nederlands Toneel, gezeten tussen het publiek, een komische bewerking van het toneelstuk De ridders van de ronde tafel van Christoph Hein opvoeren. De toeschouwers betalen 150 gulden voor een kaartje, maar krijgen dan ook tijdens de voorstelling een maaltijd van topkoks van vijf noordelijke restaurants voorgeschoven. Opvallend op het terrein is de 240 meter lange en zes meter hoge kolenmuur uit de jaren vijftig.

In de tunnel van de ondergrondse kelder, van waaruit ooit kolen naar de centrale werden vervoerd, creëerde Space Group een glooiend wandelpad in een schaars verlichte ruimte. In deze sleuf komen twintig monitoren te staan van kunstenaar Tiong Ang waarop videobeelden te zien zijn met als motief de ondergrondse wereld. Aan de noordkant van de tunnel liggen kleine kunststof kraters, waar liefhebbers trampoline kunnen springen. Aan de zonzijde, langs de spoorrails, staan een terras en luifel gepland. Over de rails gaat een kar van ijs rijden, waaruit de bezoekers een drankje kunnen kopen. Waar tot voor enkele jaren de voor de stad beeldbepalende pijpen stonden van de centrale komt nu een `speeltuin' van Tony Fretton. Hij ontwierp een maïsveld en een veld witte bloemen, waarin hij paden uitsneed. Het idee is een doolhof voor kinderen te maken.

Xaveer de Geyter Architecten vulde het thema `exercise' in op de plek waar volgend jaar het nieuwe multifunctionele stadion van de plaatselijke FC wordt gebouwd. Hij liet de contouren van het toekomstige stadion uitgraven en met die grond een twintig meter hoge heuvel bouwen. Gras zaaide hij in op de plaats waar straks de grasmat ligt. Vanaf de heuvel kan de toeschouwer genieten van het uitzicht over het toekomstige park.

Blue Moon is niet alleen cultuur met een grote c. Er is ook volop ruimte voor recreatieve activiteiten, vertelt projectsecretaris Olof van der Wal. ,,Mensen kunnen gedurende de manifestatie voetballen bij het voetbaleiland, waterfietsen, kanovaren en met mountainbikes van de heuvel afrijden. Ze kunnen een ontdekkingsreis maken die voert langs de onontdekte stad.'' De organisatie rekent tijdens Blue Moon op 180.000 bezoekers.

Blue Moon, 26 aug. t/m 23 sept. Kaartverkoop via de VVV en de kassa van de Oosterpoort. Inl.: www.blue-moon.nl