Paars in het rood

De belastingen verlagen terwijl de economische groei terugvalt mag dan misschien macro-economische voordelen hebben, voor de overheidsfinanciën is de combinatie een zware klap. Gisteravond presenteerde de regering-Bush haar halfjaarlijkse prognose voor de begroting. De uitkomst belooft een verhit debat over de wijsheid van de record-belastingverlaging waarmee Bush vorig jaar de verkiezingen won.

In april leek het er nog op dat de federale overheid 281 miljard dollar zou overhouden in 2001, zo'n 2,8 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Die raming is nu bijna gehalveerd tot 158 miljard dollar, en de beschuldigingen over de trucs die zijn toegepast om het cijfer nog enigszins acceptabel te maken, vliegen in het Congres al over en weer. Met name de belofte van Bush om van het overschot bij het Amerikaanse equivalent van de sociale fondsen af te blijven, staat op het spel.

Een belastingverlaging bij teruglopende economische groei: waar kennen we dat toch van? Op Prinsjesdag vorig jaar ging minister Zalm er in de begroting 2001 nog van uit dat het overschot dit jaar 0,75 procent zou bedragen, inclusief de sociale fondsen, tegenover een overschot van 1,6 procent het jaar ervoor. Hoofdoorzaak: de belastingverlaging van Paars. Afgelopen mei verlaagde Zalm zelf in een brief aan de Kamer de raming naar 0,5 procent, maar eind juni schroefde het Centraal Planbureau hem weer op naar 0,9 procent.

Hoe zou een mid session budget review op dit moment in Nederland uitpakken? Slecht. Het begrotingssaldo in de zes maanden tot en met juni komt op een klein tekort van 0,2 miljard gulden. Nu is het gebruikelijk dat de tweede helft van het jaar veel gunstiger is — met name oktober en november zijn goede maanden voor de schatkist. Feit is dat het verloop van het maandelijkse overheidssaldo ten opzichte van het jaar daarvoor een gestage verslechtering vertoont: in het tweede kwartaal viel het saldo per maand gemiddeld 1,5 miljard slechter uit dan in de vergelijkbare maanden van 2000. Wie die lijn doortrekt, komt op een overschot van nog maar 0,3 procent over heel 2001. Dat spoort weer met de Haagse vuistregel dat een procent minder economische groei 0,7 procentpunt scheelt op het begrotingssaldo. Die regel geeft ten opzichte van de jongste officiële CPB-raming een overschot van rond 0,2 procent in 2001.

Er is weinig voor nodig om het overschotje om te laten slaan in een tekortje. Dat is veel slechter dan Bush presteert, en die vecht dan ook nog met één hand op zijn rug. Als de Amerikáánse regeringsleider met zijn vingers aan het overschot bij de sociale fondsen komt, breekt meteen de hel los in het parlement.