Hoop bij NAVO verdringt spookbeeld van echec

De NAVO besloot gisteren definitief tot de missie in Macedonië. De risico's zijn groot, erkent de NAVO, maar het optimisme overheerst.

De NAVO laveert tussen hoop en vrees bij het begin van haar ontwapeningsmissie in Macedonië. Wie naaste medewerkers van NAVO-secretaris-generaal Lord Robertson en diplomaten van grote NAVO-lidstaten aanspreekt, stuit op ,,gematigd optimisme'' over de afloop van de operatie `Noodzakelijke Oogst'. Maar zodra de kwetsbare kanten ter sprake komen, erkennen zij graag anoniem dat ,,een afgang van de NAVO niet uitgesloten is''.

Tussen die twee uitersten zal de NAVO nog even blijven laveren. Daarvoor is de situatie in Macedonië te onzeker, te gespannen, ondanks een bestand tussen de Albanese rebellen en de Macedonische regering en een politiek akkoord tussen de belangrijkste partijen van de Macedoniërs en de Albanese minderheid. ,,Er zijn risico's mee gemoeid'', erkende NAVO-chef Robertson gisteren.

Anders dan in Bosnië en Kosovo zal de NAVO in Macedonië niet met militaire overmacht en voor onbeperkte tijd toezien op de uitvoering van een politiek akkoord of staakt-het-vuren. De alliantie gaat met een weliswaar goed bewapende, maar relatief kleine troepenmacht van 3.500 man géén vredesmacht niet langer dan dertig dagen wapens en munitie van de Albanese rebellen inzamelen en vernietigen. De klok gaat pas tikken als alle troepen ter plekke zijn, dus de kans dat de limiet van dertig dagen overschreden wordt, is groot. Maar of de duur van de operatie officieel moet worden verlengd, het mandaat veranderd en de troepenmacht versterkt, is een vraag die niemand bij de NAVO nu kan beantwoorden.

Immers, hoe vrijwillig en compleet zullen de Albanese rebellen hun wapens inleveren, zoals ze hebben beloofd, en zal de NAVO niet ten prooi vallen aan provocaties van weerszijden? ,,Als de Albanezen niet een geloofwaardig aantal wapens inleveren, hebben wij een probleem. Dan zal het Macedonische parlement het politiek akkoord niet goedkeuren'', zegt een hoge NAVO-diplomaat. Maar wat is een geloofwaardig aantal? De 85.000 wapens die de Albanezen volgens de jongste beursberichten van de Macedoniërs hebben, de 2.000 die de Albanezen zelf zeggen te hebben of de 4.000 die de NAVO gisteren als voorlopig streefgetal voor de inzameling noemde? De NAVO en de rebellen moeten nog precieze afspraken over de aantallen en de pakweg vijftien inzamelpunten maken. Lord Robertson weigerde gisteren publiekelijk aantallen te noemen, waarmee hij aangaf hoe glad het ijs is. ,,De NAVO zal eisen moeten stellen. Een aantal van 2.300 ingeleverde wapens zou flauwekul zijn'', zegt een NAVO-diplomaat, die deelneemt aan de besluitvorming.

Een naaste medewerker van Robertson is hoopvol: ,,Ik denk dat de Albanezen zullen meewerken. Hun leider, Ahmeti, heeft controle over zijn leger en heeft met het politiek akkoord van vorige week zijn doel bereikt.'' Volgens deze diplomaat heeft de NAVO ,,zware wapens van de Albanezen zoals luchtafweergeschut, mortieren en anti-tankraketten in beeld'', maar minder zicht op hun aantal lichte wapens. In de kring van NAVO-chef Robertson stelt men zich de volgende vraag: ,,Laat je de Albanezen straks niet verzwakt achter? Want de politie in Macedonië voldoet nog allerminst aan Europese normen. Dat is het grote probleem hier.''

Critici signaleren het gevaar dat de NAVO in Macedonië in vergelijking met Bosnië en Kosovo een meer fluïde, minder stabiele omgeving betreedt, met een minder robuuste troepenmacht, en ook nog voor een beperkte tijd. Dit is vragen om problemen en in strijd met de lessen uit Bosnië en Kosovo, menen sommigen, onder wie de vorige NAVO-opperbevelhebber Wesley Clark. NAVO-diplomaten wuiven die kritiek weg: ,,Het is ten eerste al ongelooflijk dat de NAVO überhaupt gaat. Een paar maanden geleden nog wilde niemand een missie als deze.''

De politieke bereidheid in het Westen voor een derde grote vredesoperatie op de Balkan ontbreekt, mede door de missies in Bosnië en Kosovo, aldus veel diplomaten. ,,Daarbij komt dat als je nu met tienduizenden soldaten naar Macedonië gaat, zeg je in feite: we komen weer een protectoraat vormen en toezien op de opdeling van het land tussen Macedoniërs en Albanezen. Nu zeggen we juist: geef dit politiek akkoord een kans, de laatste kans voor Macedonië'', zegt een NAVO-diplomaat.

De medewerker van Robertson: ,,Het goede is juist dat het in tijd en omvang zo'n nauw omschreven missie is, en niet één met 50.000 man voor tien jaar. Het is kleinschalig en flexibel. Een vredesoperatie nieuwe stijl, waarbij Europa zelf voor een groot deel het crisismanagement voor zijn rekening neemt en nu eens niet zwaar leunt op de Amerikanen.'' Volgens deze NAVO-diplomaat zou de Macedonische regering en bevolking een grotere NAVO-troepenmacht niet eens accepteren, omdat deze al snel als een `bezettingsleger' zou worden aangemerkt. ,,Zo'n groot gevaar lopen wij nu ook weer niet. Dit is geen Bosnië of Kosovo'', zegt deze Balkan-veteraan. Hij wijst erop dat ,,de politieke dialoog onder leiding van de Europese Unie doorgaat'' en de Europese Veiligheidsorganisatie OVSE nog waarnemers zal sturen. ,,Wij hebben een goede kans van slagen met deze missie. Daarvoor is van belang dat de Macedonische bevolking overtuigd raakt van deze operatie, en dat de Albanese rebellen volledig ontwapend en ontmanteld worden en geen slapende organisatie worden. Dat is cruciaal voor het proces van verzoening.''

Feit blijft dat als de missie fout loopt, niemand bij de NAVO weet wat er moet gebeuren. ,,Er is geen plan B'', zegt een hoge NAVO-diplomaat. Er zijn wel scenario's om de ontwapeningsmacht, indien nodig, te evacueren met een extraction force, waarvoor NAVO-troepen uit Kosovo te hulp kunnen schieten, maar over andere spookbeelden is nog niet nagedacht, erkent deze diplomaat. ,,Wat er dan daarna moet gebeuren, weten we niet'', zegt hij. ,,Daar zullen we ons dan opnieuw over moeten beraden.''