Grote NAVO-troepenmacht in Macedonië leidt tot rampen

De roep van sommigen om een grotere NAVO-troepenmacht naar Macedonië te sturen, getuigt van onvoldoende realisme. De achterliggende gedachte dat het gedrag van een intern verscheurde samenleving van buitenaf kan worden gestuurd en dat gebruik van militaire macht daarbij een probaat middel is, heeft namelijk al heel wat ongelukken veroorzaakt, meent J. Schaberg.

De NAVO moet meer troepen naar Macedonië sturen teneinde daar de vrede zo nodig af te dwingen, aldus Ivo Daalder in zijn artikel in deze krant van 20 augustus. ,,De NAVO-troepen moeten in staat en bereid zijn elk geweld de kop in te drukken, van wie het ook afkomstig is'', schrijft hij. En: ,,De rebellen zullen waarschijnlijk niet al hun wapens inleveren en hier en daar zal vast nog wel worden doorgevochten. De NAVO moet bereid zijn zulke pogingen in de kiem te smoren.'' De ervaring leert dat zoiets in de praktijk niet werkt.

Men kan niet altijd overal zijn. Geweld wordt dikwijls uitgelokt. De partijen in het conflict provoceren om de tegenpartij in een politieke of militaire val te laten lopen. Welk geweld drukt de NAVO dan de kop in? De neutraliteit gaat, in de ogen van de partijen, snel verloren. In de kortste keren wordt de NAVO-macht gemanipuleerd. Daar komt bij dat als de NAVO de activiteiten van de rebellen moet gaan bestrijden, zij een guerrillaoorlog moet aangaan. De rebellen zullen alleen daar opereren waar zij op voldoende steun vanuit de bevolking kunnen rekenen. Niet uitgesloten is dat bevolking daartoe wordt geprest. In zulke situaties komt de NAVO dus tegenover bevolkingsgroepen te staan. Dat is een recept voor rampen.

De troepenmacht zou daar, volgens Daalder, tot het einde van volgend jaar lente moeten blijven. Maar dat is onrealistisch. Partijen zullen hun doelstelling niet opgeven, maar, wetend dat de NAVO op afzienbare termijn weer vertrekt, hun tactiek daarop afstemmen. Bovendien, zodra zo'n sterke troepenmacht daar is, is zij een factor in de machtsverhoudingen geworden en houdt op zijn gunstigst een wankel evenwicht in stand. Die macht kan daarna niet meer worden gemist op straffe van opnieuw onbeheerst uitbreken van vijandelijkheden, waarna zal blijken dat de hele interventie niets heeft opgeleverd.

Het bondgenootschap is verplicht om voor een doelmatige uitvoering van het vredesakkoord te zorgen, zegt Daalder ook, het heeft immers toegezegd troepen te leveren. Dat is op zich wel juist, maar in de overeenkomst is zorgvuldig vastgelegd wat de NAVO-taak daarbij is, die is beperkt. De rebellen zullen niet akkoord gaan met een uitgebreidere taak zoals Daalder die ziet. Ook het merendeel van de Slavische Macedoniërs niet, die willen niet dat het Macedonische leger onder NAVO-toezicht komt. De anti-NAVO stemming is daar toch al manifest. En de vredeswil minder diep dan wel wordt aangenomen.

Onder enorme buitenlandse druk is de regering wel een akkoord opgedrongen, maar dat berust niet op brede publieke steun. De partij-voormannen hebben hierbij hun eigen geheime agenda. Een uitgebreider mandaat en een grotere sterkte van de NAVO zou nieuwe onderhandelingen met de Macedonische regering vereisen, want zonder die toestemming kan de NAVO Macedonië niet binnengaan. Maar die onderhandelingen zijn kansloos, de internationale onderhandelaars van de afgelopen maanden hebben eruit gehaald wat er inzat.

Het voorstel voor een interventie zoals niet alleen door Daalder maar ook door vele anderen wordt gepropageerd, berust op de verkeerde gedachte dat het gedrag van een intern verscheurde samenleving van buitenaf kan worden gestuurd en dat gebruik van militaire macht daarbij een probaat middel is. Deze wijdverbreide Westerse misvatting heeft al heel wat ongelukken veroorzaakt. Internationaal militair interveniëren in een burgeroorlog en daarbij tegelijk neutraliteit bewaren, is onmogelijk gebleken. Slechts als men bij voorbaat partij kiest kan zoiets tot een gewenste doel leiden.

Het huidige NAVO-plan is niet de ideale oplossing, maar het is de best haalbare. Hoe het allemaal verder gaat moet worden afgewacht. Zeker komen er verrassingen en zijn er risico's. De Britten hebben de feitelijke leiding, dat geeft de grootste zekerheid dat binnen verantwoorde risico's een maximum aan politieke doelstellingen wordt bereikt.

Ze hebben politiek gewicht en een enorme ervaring met operaties als deze. Voor de nu vertrekkende Nederlandse compagnie, die onder bevel van een Engelse eenheid wordt gesteld, is de Britse militaire vakbekwaamheid de beste garantie die zij kan meekrijgen. De lijnen tussen Den Haag en Londen zijn bovendien heel kort en zonder instemming van Londen gebeurt bij de NAVO niets.

J. Schaberg is generaal-majoor b.d. van de landmacht.