`Corrupte Montesinos bleef CIA-man in Peru'

Tien jaar lang handelde de Peruaanse spionnenchef Montesinos onder de ogen van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA in wapens en drugs, zo blijkt uit onlangs vrijgegeven documenten.

Voor de Amerikanen was spionnenchef Vladimiro Montesinos our man in Peru. Tien jaar lang was hij de `Raspoetin' van het autoritaire regime van president Alberto Fujimori. Hij martelde, moordde, manipuleerde en kocht om. De Amerikanen waren op de hoogte, blijkt uit rapporten die onlangs onder de Freedom of Information Act door het internationale documentatiecentrum van de George Washinton-universiteit zijn vrijgegeven.

Ondanks grote passages die door de autoriteiten zijn zwartgemaakt, blijkt uit de documenten hoe de Amerikaanse regering vanaf het eerste begin op de hoogte was. Al in een geheim rapport van oktober 1990 beschrijft de Amerikaanse legerveiligheidsdienst hoe Peruaanse militairen waarschuwen voor de corrupte concentratie van de macht in handen van de Peruaanse spionnenchef. In een ander rapport van 1992 staat hoe Montesinos persoonlijk toezicht hield op martelsessies in de kelders van zijn geheime dienst.

Toch betaalde de CIA hem tien jaar lang één miljoen dollar per jaar voor zijn diensten als `medewerker', zo onthulde de Amerikaanse krant Miami Herald op 3 augustus. De informatie die de krant publiceerde was verzameld door een speciale werkgroep van het Internationale Consortium van Onderzoeksjournalisten (ICIJ).

In september vorig jaar – dezelfde maand dat Montesinos het land uitvluchtte nadat een videoband met zijn omkooppraktijken was uitgelekt – deed de CIA nog een laatste betaling. ,,De rol van Montesinos was voor ons doorslaggevend voor de strijd tegen de drugs'', verklaarde een anonieme Amerikaanse inlichtingenfunctionaris tegenover The Washington Post, die vorig jaar al uitgebreid onthullingen deed over de CIA-activiteiten van Montesinos.

Inmiddels is pijnlijk duidelijk dat Montesinos zélf in de drugshandel zat. En dat niet alleen de CIA, maar ook de Amerikaanse regering daarvan op de hoogte was. In 1990 al werd 's avonds op de deur geklopt van de woning van de militair attaché van de Amerikaanse ambassade in Lima. Het was generaal Luis Palomino, een van de hoogste militairen van Peru. Palomino had zich voor zijn missie voor alle veiligheid in een kogelvrij vest gestoken. De generaal waarschuwde de Amerikanen dat Montesinos bezig was hun drugsoorlog in Peru te ondergraven.

Uit een ander document, dit keer van de Amerikaanse drugsbestrijdingsdienst DEA uit 1996, blijkt dat de VS ook aanwijzingen hadden dat Montesinos `beschermingsgeld' van drugsbazen zou ontvangen. ,,Vaticano beschuldigt Montesinis ervan 50.000 dollar per maand te accepteren'', schrijft de DEA in het geheime rapport GFAN-96-9077 onder de titel `corrupte autoriteiten'. Voordat de Colombiaanse kartelbaas Pablo Escobar in 1993 werd doodgeschoten zou hij één miljoen dollar hebben betaald aan de verkiezingscampagne van Fujimori in 1990, een verkiezingscampagne die door Montesinos geleid werd, zo heeft de broer van Escobar verklaard, die in Colombia wordt berecht. Montesinos zelf zou daarnaast 45 miljoen dollar hebben gekregen.

Na de dood van Pablo Escobar namen de Mexicaanse kartels de drugshandel naar de VS over. En ook daar zat Montesinos snel tussen, blijkt uit DEA-informatie die onlangs bekend werd. Tussen 1995 en 1998 zou Montesinos maandelijks 50.000 dollar van het machtige Tijuana-kartel hebben ontvangen voor de bescherming van drugstransporten. De voormalige DEA-agente Elisabeth Rosales verklaarde dit tegenover het Peruaanse anti-drugsbureau Dinandro, dat de activiteiten van Montesinos onderzoekt. Dankzij Montesinos zou vanuit Peru ruim 18 ton cocaïne naar Mexico zijn vervoerd. Inclusief transporten in het presidentiële vliegtuig van Fujimori.

Overigens was de vertrouwenspersoon van Montesinos in Mexico een man die ervan wordt beschuldigd in 1994 de DEA-agent Richard Fass te hebben vermoord. Sinds juli vorig jaar zit de drugshandelaar Vázquez Mendoza in Mexico vast, in afwachting van uitlevering aan de VS. Toch bleven de Amerikanen vasthouden aan Montesinos als `our man' in Peru. ,,Omdat hij voor ons problemen oploste, inclusief de problemen die hij zelf veroorzaakte'', verklaarde een Amerikaanse veiligheidsagent tegenover The Washington Post.

In 1998 verscheen de Amerikaanse anti-drugsbaas Barry Mc Caffrey samen met Montesinos op de Peruaanse staatstelevisie. Twee jaar eerder hadden de twee ook al vergaderd. Foto's van die bijeenkomst leidden tot een protest van Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. Toen begonnen ook binnen de regering van president Clinton stemmen op te gaan om zich van Montesinos te ontdoen. ,,Maar de CIA overwon nadat ze energiek voor Montesinos opkwam'', schreef The Washington Post op 22 september vorig jaar in een reconstructie. Vanaf 1999 werden de banden tussen de VS en Montesinos volgens de krant zelfs nog nauwer aangehaald. ,,Vanaf dat jaar groeide de verhouding tussen de inlichtingengemeenschap en Montesinos gelijk met de groei van de oorlog tegen de drugs van de regering Clinton in de regio.''

En juist in die tijd bleek Montesinos zijn grootste slag te slaan: de levering van tienduizend machinegeweren aan Amerika's doodsvijand, de linkse guerrillabeweging FARC in Colombia. Montesinos kocht de wapens in Jordanië, zogenaamd voor het Peruaanse leger, en liet ze boven het rebellengebied in Colombia droppen. Als `betaling' kreeg Montesinos, volgens de Peruaanse rechter die het onderzoek leidt, een paar ton cocaïne van de FARC cadeau. De opbrengst van deze drugsdeal staat op één van zijn vele bankrekingen, waar inmiddels op meer dan 264 miljoen dollar beslag is gelegd.

De samenwerking van Montesinos met de CIA begon in 1974, toen de Amerikanen het toenmalige legerkapiteintje benaderden om het links-nationalistische regime van generaal Juán Velasco in Peru te bespionneren. Montesinos leverde militaire geheimen aan de CIA. Later werd hij daarvoor in Peru gevangen genomen en uit het leger gezet. Maar onder druk van de Amerikaanse ambassade in Lima weer snel vrijgelaten. ,,De Amerikanen hebben een indrukwekkende verantwoordelijkheid bij de criminele carrière van Montesinos en de schade die hij Peru heeft toegebracht'', meent de Peruaanse commentator Felipe de Lucio. ,,Het minste dat ze kunnen doen is hun dossier over Montesinos overhandigen aan de Peruaanse justitie.''

Sinds juni dit jaar zit Montesinos vast in een speciaal beveiligde militaire gevangenis in Peru. Dezelfde gevangenis die hij liet bouwen om de guerrillaleiders `levend te begraven'. Tegen Montesinos lopen 168 justitiële onderzoeken en meer dan vijftig processen. Ex-president Fujimori is gevlucht naar zijn geboorteland Japan, dat hem niet aan Peru wil uitleveren.