Retro-strip over een kale anti-held in smoking

`Niet bekend van tv', vermeldt de uitnodiging voor de tentoonstelling van striptekenaar Erik Kriek in galerie FuzzyArt. Inderdaad is Erik Kriek (1966) nog nooit op tv geweest, maar waarom zou je dat zeggen? Omdat je dan zo'n lekker ouderwets vierkantje kunt tekenen, dat vroeger linksboven de tv-gids stond. En ook de rest van de flyer ziet er nostalgisch uit. Erik Kriek (die zichzelf altijd waarheidsgetrouw sterk kalend, bebaard en brildragend afbeeldt) slaat als een soort James Bond een boef tegen de grond en poseert in smoking voor de feestelijke opening van de `Erik Kriek Show'.

De retro-stijl en de knipogen naar het verleden maken het werk van Erik Kriek zo aantrekkelijk. Die stijl komt nog het meest tot uiting in Krieks illustratiewerk voor onder meer Playboy en het Crossing Borderfestival. Mannen met gleufhoeden, ouderwetse horrorfilmhelden en typografie die refereert aan affiches voor B-films zijn de ingrediënten die Kriek zich eigen heeft gemaakt, en die, hoe universeel ze ook zijn, zijn werk herkenbaar maken.

Die invloeden zijn overduidelijk allemaal afkomstig uit de Amerikaanse populaire cultuur van een paar decennia geleden en daar hoort ook een eigen `comic' bij. Die comic heet Gutsman en is vernoemd naar het mesje dat wordt gebruikt bij linoleumgrafiek (de `guts' waarmee gesneden wordt), de techniek waarmee Erik Kriek ooit afstudeerde aan de Rietveld-academie. Inmiddels heeft hij die arbeidsintensieve techniek verruild voor de penseel en behaalt daarmee bijna dezelfde resultaten.

Tegelijk met de opening van de expositie werd ook het zesde deel van de Gutsman-serie gepresenteerd, waarin de herkenbare relatieproblemen van anti-held Gutsman en zijn geliefde Tigra centraal staan. Altijd weer krijgen Gutsman en Tigra – die weliswaar gekleed zijn als superhelden, maar verder geen bijzondere avonturen beleven – ruzie over het huishouden, jaloezie, het bezoek van de schoonouders of Gutsmans gehang voor de tv. Dan is de maker van de strip (die ook een rol speelt in zijn eigen strip) er snel bij om weer eens een kansloze versierpoging bij Tigra te wagen. De ruzie tussen Gutsman en Tigra wordt echter steevast net op tijd goedgemaakt zodat de kunstenaar achter het net vist. Maar sinds Gutsman Tigra's vader in deel vier een klap verkocht, toen die doorzeurde over zijn weinig ambitieuze baan als stripfiguur, is Tigra vertrokken naar haar ouders.

Door die scheiding is het Gutsman-universum opeens flink uitgebreid, want nu is het niet meer alleen het dynamisch ogende stel, maar ook Tigra's ouders, haar zussen en Gutsmans familie komen aan bod. En in de loop van de serie waren er al een paar bijpersonages toegevoegd, zoals het robotje L'il Andy. Met al die familiestrubbelingen en bijpersonages begint Gutsman daarom steeds meer de trekken van een bizarre soap te krijgen.

Erik Kriek maakt het zichzelf daarmee niet makkelijk, want het belangrijkste ingrediënt van soaps is immers oeverloos geklets. Dat is in Gutsman onmogelijk want Kriek heeft zichzelf de beperkingen van de tekstloze strip opgelegd. De dialogen zijn vervangen door tekstballonnen met symbolen en Kriek bewijst dat hij die universele, grafische taal goed beheerst. Als Tigra bijvoorbeeld aanschuift aan de ontbijttafel zien we boven het hoofd van moeder een tekstballon met Tigra's slapende hoofd met een vraagteken erachter. Het antwoord luidt een roos met een uitroepteken.

Die beperking maakt dat de platen van Erik Kriek overeind blijven nu ze uit het verhaal zijn gelicht en ingelijst aan de knaloranje muur van galerie FuzzyArt hangen. Het vertellende stripelement verdwijnt naar de achtergrond. Wat overblijft zijn fraaie zwart-wittekeningen. Maar ook het originele formaat van de pagina's rechtvaardigen deze tentoonstelling. Samen met de zuurstokkleurige illustraties, een paar schilderijen en wat merchandising-artikelen vormt `De Erik Kriek Show' een prima overzicht.

Gutsman Comics worden uitgegeven door Oog & Blik.

Tentoonstelling: De Erik Kriek Show. T/m 29 september in Galerie FuzzyArt, Tweede Tuindwarsstraat 11, Amsterdam. Open: wo-vrij 13–17u, za 12.30–17.30u