Odysseus tussen slimme apen

Alleen al met het kijken naar al die verschillende apen die Tim Burtons Planet of the Apes bevolken, kun je je een film lang vermaken. In sommige apenkoppen zijn nog de gezichten van acteurs herkenbaar, zoals dat van Tim Roth die de ogen van de wrede apengeneraal Wade vuur laat spuwen en dat van Helena Bonham Carter die de lipstickrode mond van apenactiviste Ari laat stellen dat alle soorten gelijk geschapen zijn. Dit is het soort politieke ironie die niet had misstaan in de oorspronkelijke trits Apenplaneet-films. Ze is door Burton gelukkig gehandhaafd in zijn remake van het op een boek van Pierre Boulle gebaseerde origineel uit 1968 van Franklin J. Schaffner, al is het beter om in plaats van een inhoudelijke herverfilming van een visuele hommage te spreken. `Reimaging' noemt de regisseur van uiteenlopende avonturenfilms als Edward Scissorhands, Batman en vorig jaar Sleepy Hollow zijn film zelf.

Burton heeft van Planet of the Apes vooral een oogstrelend spektakel gemaakt, waarin een hoofdrol werd vervuld door de make-upafdeling van Rick Baker die al die dropzwarte, rossige en rubbergrijze apenkoppen creëerde.

Vorig jaar werd de hele serie films nog eens op televisie uitgezonden. Gek genoeg hebben ze de tand des tijds doorstaan. De apenmaskers van toen zijn nu vertederend primitief. De antiracistische boodschap is dertig jaar later misschien minder politiek urgent, maar maakt door z'n standvastigheid nog steeds indruk. Vergelijkbaar met Animal Farm. Burton kon er echter niet meer mee aankomen. En dat verklaart waarom het verhaal van de gestrande ruimtereizigers die in een verre toekomst in een omgekeerde wereld terechtkomen, waar welbespraakte apen de dienst uitmaken, werd omgevormd tot het verhaal van een eenling, een Odysseus, die gevangen in een breiwerkstructuur van tijdslussen de prijs moet betalen voor het de ruimte insturen van genetisch gemanipuleerde apen. Burtons voorzichtige conclusie zou kunnen zijn dat macht corrumpeert, want of het nu de apen of de mensen zijn die de dienst uitmaken, zodra ze de baas zijn denken ze meer aan zichzelf dan aan de ander. Zelfs de menselijke hoofdpersoon, ruimtereiziger Leo Davidson (Mark Wahlberg uit Boogie Nights) is uiteindelijk een opportunist, al wordt hij daar in een originele variant op het oorspronkelijke einde wel voor gestraft.

Het is een nogal nihilistische insteek voor een sciencefiction avonturenfilm die met veel fictie en weinig wetenschap genoegen neemt. Planet of the Apes is onderhoudend en doet daar de nodige concessies voor. Veel was er van tevoren bijvoorbeeld te doen om de meer dan vriendschappelijke relatie die zich ontwikkelt tussen Davidson en apenvrouw Ari. Maar zelfs de suggestieve blikken die overbleven zijn niet meer gevaarlijk.

Planet of the Apes. Regie: Tim Burton. Met: Mark Wahlberg, Tim Roth, Helena Bonham Carter, Michael Clarke Duncan. In: 100 theaters.