Niemand weet of economie VS groeit

De voorzichtige rentepolitiek van de Amerikaanse Federal Reserve heeft weinig effect. Politieke hoofdrolspelers beginnen elkaar de schuld te geven van de economische malaise.

Wall Street had kennelijk meer verwacht van de zevende verlaging van de Amerikaanse rente dit jaar. Van de 30 aandelen in de Dow Jones-index van industriële aandelen noteerden er 27 lager nadat de Federal Reserve Board de basisrente met een kwart procentpunt had verlaagd tot 3,5 procent.

Volgens het boekje zou de beurs omhoog moeten gaan na een renteverlaging. Lenen wordt dan goedkoper en investeren dus makkelijker. De markt zag dat deze keer anders. `Weer te weinig te laat', leek de reactie te zijn: zeker omdat Amerika's centrale bankiers in hun verklaring al aangaven dat de economie nog niet op de goede weg is, had een half procent ineens wel gemogen.

Commentatoren sloegen de spijker er verder in: 'Als de Fed meer verlagingen in petto heeft, waarom heeft zij dan niet ineens die extra stimulans gegeven?' In de bijna kribbige koersreactie leek iets van die verongelijktheid door te klinken. Zoals een insider zei: ,,Vorig jaar bleven zij [de Fed] de rente maar verhogen terwijl er geen inflatiegevaar was, en nu geven ze maar mondjesmaat toe dat er mede daardoor een aanzienlijk probleem is.''

Zeker is dat aan de in 1991 begonnen expansie min of meer een eind is gekomen. De jongste cijfers van het Amerikaanse ministerie van Handel gaven aan dat de economie nog met 0,7 procent op jaarbasis was gegroeid in het tweede kwartaal. Sommigen suggereren dat volgende week cijfers naar buiten komen die van die minimale groei eerder een lichte inkrimping zullen maken. Daar staat tegenover dat de jongste index van belangrijkste economische indicatoren, samengesteld door de Amerikaanse Conference Board, voor de vierde achtereenvolgende maand positief uitpakt.

Niemand weet of de Amerikaanse economie nog net wel of net niet meer groeit. De aanhoudende stroom van ontslagen en sterk teruggelopen bedrijfsresultaten zijn lichtjaren verwijderd van de bonanza-sfeer waarin president Clinton vorig najaar afscheid nam. De hightech-aankopen zijn tot stilstand gekomen. De autoverkopen, die nog lang een teken van optimisme waren, zijn nu stevig weggezakt. De huizenmarkt houdt zich nog goed; de industriële productie zakt niet verder en de werkloosheid lijkt minder te groeien. De inflatie is inmiddels negatief.

De Fed houdt vol dat de lange-termijnvooruitzichten voor de productiviteit en voor de Amerikaanse economie als geheel gezond zijn, ,,maar bedrijfswinsten en investeringen blijven afnemen en de groei in het buitenland loopt terug''. Op kortere termijn zijn de tekenen volgens de Fed zorgelijk. Met de gisteren toegepaste minieme verlaging van de rente houdt men nog enige armslag voor verdere verlagingen, maar deskundigen merkten gisteren op dat het rentewapen effectiever lijkt te zijn om oververhitting te dempen dan zoals nu een stagnerende economie op te jutten.

Tegen deze achtergrond kon het niet uitblijven dat de politieke hoofdrolspelers elkaar de schuld beginnen te geven van de malaise. Dat gebeurt via de band van de begroting. De Democraten beschuldigen Bush en zijn Republikeinse vrienden in het Congres ervan een roekeloos grote belastingverlaging te hebben doorgedrukt, waardoor nu de sociale-zekerheidsreserves dreigen te worden aangetast.

President Bush maakt van zijn vakantie gebruik om steeds weer andere groepen `gewone Amerikanen' er aan te herinneren dat zij deze maand een cheque van 600 dollar in de bus hebben gekregen waarmee zij eens flink moeten gaan winkelen. ,,Deze belastingverlaging heeft het fundament gelegd voor verdere expansie van onze economie'', hield Bush duizenden toehoorders voor op een school in Kansas City. Hij verzekerde dat er geld genoeg overblijft voor gezondheidszorg voor ouderen, scholen en defensie. Mits de Democraten het maar niet uitgeven aan hun hobby's.

De Democraten waren verdeeld over de populaire belastingverlaging; eenderde van hen stemde in het voorjaar mee en kan nu niet klagen. De overigen zullen iedere kans aangrijpen Bush af te schilderen als een man die de economie naar beneden praatte toen het nog goed ging, en vervolgens de koopkracht van de lagere en middeninkomens afroomt ten gunste van enorme belastingverlagingen voor zijn vrienden, de groten in het bedrijfsleven.

Het begrotingsbureau van het Witte Huis maakt vandaag de tussenstanden van de openbare financiën bekend. Het begrotingsoverschot voor het boekjaar dat eind september eindigt is ongeveer gehalveerd vergeleken bij de raming. De inzakkende economie heeft voor dramatisch lagere belastingopbrengsten gezorgd. In die cijfers zitten volgens vooraanstaande Democraten allerlei boekhoudkundige en andere trucs verwerkt om te verhullen dat de belastingverlaging een onevenredig gat heeft geslagen in de rijksmiddelen. Intussen gaat het geld vooral naar de rijksten, die nauwelijks meer kunnen gaan uitgeven. Zij hebben al een boot. Meer printers kopen zij niet.

Wie prikkelt de economie dan tot hernieuwd vertrouwen en activiteit? De wereldhandel blijkt serieus terug te lopen. De reddende consumentenvraag zal niet uit de rest van de wereld komen. Alan Greenspans Federal Reserve Board? De Fed doet wat zij kan: zij verlaagde voort. De belangrijkste rente zakte dit jaar in zeven stapjes van 6,5 naar 3,5 procent. De eerste verlaging van dit jaar moet nog doorwerken in de reële economie.