NAVO en Macedonië: missie met haken en ogen

Operatie Noodzakelijke Oogst oogt simpel: de NAVO ontwapent in Macedonië binnen 30 dagen het Albanese rebellenleger UÇK. Maar simpel is niets in Macedonië.

Morgen valt het besluit een NAVO-strijdmacht van 3.500 man naar Macedonië te sturen. Formeel is de beslissing afhankelijk van het bestaan van een duurzaam bestand tussen de Macedonische strijdkrachten en het Albanese rebellenleger UÇK. Maar dat groene licht zal komen: de NAVO kan het zich simpelweg niet veroorloven niet naar Macedonië te gaan. Na een half jaar van semi-oorlog en een moeizaam bereikt vredesakkoord staat er te veel op het spel om het nu te laten afweten.

De 3.500 soldaten moeten op vijftien plaatsen de wapens van het UÇK innemen, een proces dat binnen dertig dagen moet zijn voltooid. De soldaten zullen de rebellen niet opzoeken: de rebellen worden geacht hun wapens te komen brengen. Na dertig dagen verdwijnt de NAVO weer en moeten de Macedoniërs en de Albanezen hun vredesakkoord verder zelf uitvoeren, zij het volgens een dichtgespijkerd tijdschema en onder auspiciën van de EU en de OVSE.

Operatie `Noodzakelijke Oogst' wordt een heel merkwaardige missie. Dat ligt vooral aan de enorme kloof tussen de verwachtingen bij betrokken partijen: de NAVO, de Slavisch-Macedonische meerderheid en de Albanese minderheid.

Om te beginnen hebben die drie partijen uiteenlopende voorstellingen over het aantal wapens dat moet worden ingeleverd. De Macedoniërs zeggen dat het UÇK 8.000 wapens moet inleveren. De NAVO gaat uit van 2.300 tot 2.500 wapens en het UÇK van 2.000. Algemeen wordt verondersteld dat het UÇK niet al zijn wapens inlevert: de beste wapens worden verstopt en alleen de oude karabijnen worden ingeleverd, net zoals twee jaar geleden in Kosovo bij de zogenaamde ontwapening van het Kosovaarse UÇK is gebeurd. Vanuit UÇK-standpunt zijn er geen redenen om de wapens in te leveren: het zat niet aan de onderhandelingstafel en bovendien is het voor een guerrillabeweging die veel militaire successen heeft geboekt wel heel onlogisch om de wapens af te staan zonder dat de tegenpartij dat ook moet doen.

Als evenwel de NAVO straks met minder dan 8.000 ingeleverde wapens op de proppen komt, zal dat de Macedoniërs sterken in hun overtuiging dat de Albanezen niet te vertrouwen zijn en de afspraken schenden. Dat kan het hele vredesproces in gevaar brengen, omdat diverse Macedonische leiders het vredesproces pas willen voortzetten met een behandeling van het vredesakkoord in het parlement als het UÇK een derde van al zijn veronderstelde wapentuig heeft ingeleverd.

Uiteenlopende opvattingen bestaan verder over de taak van de 3.500 soldaten. De NAVO wil die strikt beperken tot wat zwart op wit is afgesproken, de inzameling van wapens. [Vervolg MACEDONIË: pagina 5]

MACEDONIË

Iedereeen verwacht het zijne van NAVO-missie

[Vervolg van pagina 1] Maar de Macedoniërs en de Albanezen zien dat anders: zij verwachten dat de NAVO de vrede afdwingt en de eigen gemeenschap beschermt tegen geweld van de tegenpartij.

En dat kan de NAVO niet. Bij de Albanezen heeft het UÇK niet het monopolie op geweld: er is ook het mysterieuze AKSh (Nationaal Albanees Leger) dat de strijd wil voortzetten. Hetzelfde geldt voor de Macedoniërs. Het leger en de politie kunnen de wapens laten rusten, maar er zijn ook paramilitairen die géén vrede willen.

Het gevaar van de kloof tussen de verwachtingen van de drie partijen is uiteindelijk dat de NAVO haar geloofwaardigheid kan verliezen. De Albanezen verwachten van de NAVO bescherming. Elk geweldsincident tegen Albanezen brengt een slag toe aan de geloofwaardigheid van de NAVO. Aan Macedonische zijde is die geloofwaardigheid al vóór het begin van de missie ver te zoeken – en dat is wellicht het grootste gevaar dat de 3500 NAVO-soldaten lopen.

Zij betreden in Macedonië vijandelijk gebied. De stemming onder de Macedoniërs is in zes maanden geëvolueerd van sceptisch pro-Westers tot fel anti-NAVO en fel anti-internationale gemeenschap. Vanuit hun standpunt is dat niet eens verwonderlijk. Zij gaan ervan uit dat Macedonië tien jaar lang rustig is gebleven terwijl elders op de Balkan oorlog woedde. Er zaten al die tijd Albanezen in de regering in Skopje. Macedonië had het al die jaren –door toedoen van de internationale gemeenschap! – zeer moeilijk: de noordgrens, met het Joegoslavië van Miloševic, moest wegens de internationale sancties worden gesloten. Het gevolg: verlies van de belangrijkste afzetmarkt en een infrastructureel isolement. Daar boven op kwam tot twee keer toe een desastreuze boycot van Macedonië door Griekenland waar de internationale gemeenschap niets tegen ondernam. Tijdens de Kosovo-oorlog werd vervolgens van Macedonië verwacht dat het honderdduizenden Kosovo-Albanezen opnam, zonder protest (en zonder voldoende hulp). En na die tien moeilijke jaren stond daar opeens een bende terroristen op – het UÇK – die aan het moorden sloeg en prompt dwong die internationale gemeenschap – stank voor dank – hèn, de Macedoniërs, de slachtoffers van het UÇK-geweld, tot vergaande concessies in een vredesakkoord.

Vanuit Macedonisch standpunt was dat hele vredesakkoord niet nodig. Integendeel: zij zien het niet als een akkoord, maar als concessies die hun door de EU, de NAVO en de OVSE met druk en chantage zijn afgeperst. Voor veel Macedoniërs – premier Ljubco Georgievski voorop – is het simpelweg een capitulatie voor het UÇK, hun opgelegd door de pro-Albanese NAVO. Kwade Macedoniërs presenteerden vorige week bij een betoging op een spandoek een nieuwe betekenis van de afkorting NATO: Nieuwe Albanese Terroristische Organisatie.

De gekelderde geloofwaardigheid van de NAVO kan tijdens en na de missie Noodzakelijke Oogst nòg verder dalen. Elk schot dat na het begin van de operatie op Macedoniërs wordt afgevuurd, is voor hun een nieuw bewijs van de pro-Albanese gezindheid van de NAVO: het komt uit de loop van alwéér een wapen dat de NAVO-strijdmacht niet in beslag heeft genomen, alwéér een wapen dat de `terroristen' mochten houden.