Misrekening

Cistron Telecom, opgericht in 1999, heeft uitstel van betaling gekregen. Het kan een miljoenenrekening van KPN niet betalen. Een `doorstart' moet het piepjonge bedrijfje weer op de been helpen.

De stemming bij Cistron, het Alphense telecombedrijf dat vandaag surseance van betaling heeft gekregen, is allerminst bedrukt. De deuren van de tot hoofdzetel verbouwde voormalige fabriek staan wagenwijd open. Het is prachtig weer. Bezoekers moeten via een zij-ingang naar binnen. Daar heerst een prettig gestoorde sfeer, misschien wel hét handelsmerk van Cistron. De werknemers in het zaaltje zijn jong en gek op programmeren.

De ontspannen houding van de werknemers is verklaarbaar. Cistron kan weliswaar niet aan zijn verplichtingen voldoen, maar er verdwijnen geen banen. De betalingsproblemen gelden alleen maar voor Cistron Telecom (breedbandinternet, spraaktelefonie), één van de twee werkmaatschappijen van de Cistron-holding. De andere vennootschap, Cistron Internet (traditioneel `langzaam' internet), blijft buiten schot. De meeste van de 50 werknemers staan op de loonlijst van deze firma, die al sinds het midden jaren van de negentig bestaat en winstgevend is.

Cistron Telecom bestaat pas sinds 1999. Het bedrijf hangt een claim van tussen de 10 en 20 miljoen gulden boven het hoofd, omdat het diensten van KPN heeft besteld die het niet kan betalen. Cistron gebruikt de local loop, de laatste meters koperdraad tussen wijkcentrale en huiskamer. Deze cruciale meters, die directe toegang geven tot de consument, zijn in handen van KPN, het voormalige staatsbedrijf. Cistron vindt dat KPN onredelijk hoge tarieven vraagt voor het gebruik van dit netwerk, dat in lokale wijkcentrales begint en eindigt.

KPN besloot eind 1999, na veel juridisch getouwtrek, de wijkcentrales open te stellen voor concurrenten. ,,Er werd ons verteld dat er enorme schaarste was aan locaties in de centrales en dat we dus snel moesten bestellen'', zegt René Harte, marketingdirecteur van Cistron. ,,De prijzen waren op dat moment niet bekend, maar KPN beloofde dat het kostengeoriënteerde tarieven zouden worden. Wij hebben echter aangedrongen op een voorcalculatie. Op basis daarvan hebben we besloten tachtig centrales te bestellen. Daarmee hebben we achteraf bezien misschien wel een te grote schoen aangetrokken, maar uiteindelijk vroeg KPN per locatie drie keer zo veel als het ons had voorgerekend.''

Inmiddels heeft KPN 41 centrales speciaal klaargemaakt voor Cistron, maar het Alphense bedrijf kan ze niet betalen. KPN besloot vorige week daarom de dienstverlening stop te zetten. Cistron Telecom vroeg daarop bij de rechter uitstel van betaling aan, een bewindvoerder onderzoekt of een `doorstart' mogelijk is.

Cistron is nooit goed voorbereid geweest op de onvermijdelijke juridische confrontatie met KPN. Andere ADSL-aanbieders (snel internetten via breedband) zoals BabyXL, BBned en Versatel hebben allemaal een grote juridische afdeling. Ze houden in hun budgetering nadrukkelijk rekening met vertragingen die kunnen onstaan door juridische geschillen. ,,Zij betalen KPN gewoon en proberen een deel van het geld later terug te krijgen'', zegt Harte. Cistron daarentegen beschikt niet over de financiële reserves om lange juridische gevechten uit te zitten. Bij de doorstart van Cistron Telecom is het nadrukkelijk wel de bedoeling om met externe financiers te werken, mede om de juridische weerbaarheid te vergroten.

De bittere noodzaak van een arsenaal aan gewiekste juristen is illustratief voor de wijze waarop de Nederlandse telecommarkt is geliberaliseerd. De overheid is er altijd vanuit gegaan dat bedrijven er onderling wel uitkomen door het maken van commerciële uitspraken. In Nederland heeft de politiek daarom gekozen voor een relatief zwakke toezichthouder op de telecommarkt: Opta. Staatssecretaris De Vries (Verkeer en Waterstaat) beloofde in juli dat er deze zomer een inventarisatie zal worden gemaakt van de knelpunten. Haar woordvoerder laat weten dat deze in volle gang is.

In de praktijk blijkt dat bedrijven er helemaal niet onderling uitkomen. Telecomtoezichthouder Opta kan dan uitkomst bieden, maar mag niet uit zichzelf misstanden aan de kaak stellen: de toezichthouder moet wachten totdat een bedrijf met een formele klacht komt. Uitspraken die Opta doet in een geschil hebben in principe alleen betrekking op de bij het geschil betrokken bedrijven. Bedrijven die niet direct bij een geschil zijn betrokken, maar wel met dezelfde problemen kampen, moeten zelf de gang naar Opta maken. Dit leidt, in combinatie met voor veel interpretatie vatbare regelgeving, tot overbodig veel en langdurige conflicten.Een voorbeeld: vorige week deed Opta uitspraak in een geschil dat door de in Den Haag gevestigde internetaanbieder BabyXL was aangespannen tegen KPN. Het geschil had betrekking op de tarieven die KPN vorig jaar heeft gehanteerd voor de locaties in de wijkcentrales. Opta heeft KPN opgedragen om alle facturen die destijds aan BabyXL zijn verzonden te specifiëren volgens de normen die Opta hiervoor heeft opgesteld, het liefst met originele bonnetjes. Het telecombedrijf mag er acht weken over doen. Volgens Opta zal in veel gevallen blijken dat KPN te veel in rekening heeft gebracht. Daarom moet, aldus de toezichthouder, verrekening plaatshebben met terugwerkende kracht. KPN vroeg vorig jaar voor een locatie in een centrale tussen de 250.000 en 300.000 gulden per telecombedrijf. Gijs Phoelich, jurist van BabyXL, denkt dat dit bedrag voor de hele locatie best reëel zou kunnen zijn, maar niet per telecombedrijf. Het bedrijf heeft samen met andere marktpartijen een onderzoek laten uitvoeren door Grontmij, dat ook in het geschil is ingebracht. Grontmij concludeert dat KPN's tarieven per telecombedrijf exorbitant hoog zijn.

Opta dringt er al jaren op aan dat KPN zijn kostenstructuur inzichtelijk maakt voor buitenstaanders. De Europese Unie kwam op 1 januari dit jaar met een verordening die voormalige staatsbedrijven dwingt om hun wijkcentrales tegen redelijke tarieven open te stellen. Die verplichting vloeide overigens al voort uit het Nederlandse recht, hetgeen Opta keer op keer heeft bevestigd. Opta wees in juli een KPN-voorstel over toelating van derden tot de centrales met forse kritiek van de hand.

De BabyXL-zaak is een doorbraak. Opta heeft duidelijk gemaakt dat het ook met terugwerkende kracht uitspraken kan doen. Een simpele verlaging van tarieven, waarmee concurrenten een jaar geleden wellicht vrede hadden gehad, voldoet niet meer KPN moet mogelijk met terugwerkende kracht geld terugbetalen. De vraag is of KPN daardoor nu minder de rechtszaal zal opzoeken en meer het compromis. ,,Uiteraard kan KPN altijd weigeren om te voldoen aan een uitspraak van Opta'', zegt jurist Phoelich van BabyXL. ,,Wij gaan er evenwel van uit dat het niet zover zal komen en dat er snel zal worden toegewerkt naar die verrekening.''

KPN heeft nog niet besloten of het de uitspraak van Opta voor de rechter brengt. ,,Het is een heidens karwei als we voor alle locaties bonnen moeten gaan overleggen'', aldus een woordvoerder. ,,We hebben inzicht gegeven in onze tarieven, maar dat vonden ze kennelijk niet voldoende.'' KPN heeft naar eigen zeggen in het verleden eenheidsprijzen gehanteerd om sneller locaties te kunnen bouwen. KPN verwacht niet veel geld te hoeven terugbetalen.

Cistron overwoog een claim tegen KPN wegens machtsmisbruik, ,,maar dat zijn lange trajecten'', zegt marketingdirecteur Harte. ,,Het lijkt ons daarom beter om via een doorstart opnieuw te beginnen.'' Cistron hoopt kortweg dat een deel van de bezittingen van Cistron Telecom kunnen worden overgeheveld naar een nieuwe vennootschap die met een schone lei kan beginnen. Harte denkt dat deze nieuwe onderneming wel succes zal hebben, omdat het juridische landschap intussen is veranderd. Cistron kan terugvallen op Europese regels en jurisprudentie van Opta die er een jaar geleden nog niet waren. ,,Bovendien weten we nu ook dat er helemaal geen schaarste aan locaties is: we hoeven dus alleen maar te bestellen wat we echt nodig hebben.''

De afgelopen week ontstonden in praatgroepen op internet gepassioneerde discussies over de toekomst van Cistron, abonnees bestookten de media met mailtjes. Het bedrijf heeft op dit moment hooguit 600 klanten, maar, zegt Harte, deze zijn verdeeld over drie centrales. ,,Het industriegemiddelde per centrale ligt tussen de 20 en 60 klanten.'' Cistron heeft over het algemeen zeer trouwe klanten. Een van de redenen hiervoor is dat het als enige ADSL-aanbieder in Nederland de snelheid van de internetverbinding niet begrenst. Daardoor is ADSL door Cistron tien keer zo snel als ADSL door KPN. De drie centrales die Cistron in gebruik heeft financieren zichzelf. ,,Ze waren binnen drie maanden winstgevend.''

Bovendien levert Cistron ook vaste telefonie aan zijn klanten, iets waar andere concurrenten van KPN zich niet aan wagen omdat het administratief en technisch een grote inspanning vergt. Het systeem waarmee wordt gefactureerd (`billing') is door programmeurs van Cistron zelf ontworpen. ,,Normaal betaal je miljoenen guldens voor zo'n systeem'', zegt Harte.

Cistron Telecom is tot nu toe steeds gefinancierd met de winsten uit Cistron Internet. ,,We zijn op dit moment serieus in gesprek met een drietal externe investeerders'', zegt Harte. Het Duitse concern Siemens, dat het technische telefoniegedeelte aan Cistron levert, is een van de crediteuren. ,,Siemens heeft zijn vertrouwen al in ons uitgesproken'', zegt Harte. ,,Het gaat een hele grote rol spelen bij de doorstart.'' KPN heeft zich over de situatie nog niet uitgesproken. Op 15 november mogen de schuldeisers zich melden bij de rechter in Den Haag.