Politiek gevecht om `racebaan' van Europa

De Vlaamse minister van Verkeer wil meer camera's langs de weg om het hoge aantal verkeersdoden terug te brengen, maar hij stuit op grote weerstand.

De donkerrode Rover rijdt met 180 kilometer per uur van Brussel naar Namen. Op de Belgische snelweg mag je maar 120. ,,So what'', zegt de bestuurder, een 34-jarige advocaat, ,,je wordt toch niet geflitst.'' Hij geeft toe dat hij, om op tijd bij de rechtbank te zijn, ook wel eens door een rood licht gaat. Hij kreeg één keer een bon. ,,Er stond een agent op de kruising. Ik zag hem te laat, anders was ik wel gestopt.''

In België staan maar 26 onbemande camera's langs de weg om verkeersovertreders als hij te fotograferen. En zelfs die werken vaak niet. Een gewest als Wallonië of Vlaanderen kan zoveel camera's neerzetten als het wil de filmrolletjes en de mankracht om ze te vervangen en ontwikkelen, komen voor rekening van de federale overheid. En die heeft te weinig mensen en geld. Hetzelfde geldt voor de rechtbanken, die de boetes moeten uitschrijven en innen. Als het aan Steve Stevaert ligt, de Vlaamse minister van Verkeer, dan is het binnenkort afgelopen met het racen. ,,Ik wil niet dat Vlaanderen het Francorchamps van Europa wordt'', zei hij onlangs, eraan toevoegend dat ook Nederlanders ,,zich uitleven op onze autowegen''.

Stevaert wil in drie jaar tijd 700 camera's in Vlaanderen plaatsen om de verkeersveiligheid te verbeteren. In België vallen volgens de International Road Traffic and Accident Database van de OESO jaarlijks 13,7 doden per 100.000 inwoners. Dat is boven het Europees gemiddelde van 11,1. Nederland (waar ongeveer 1500 camera's staan) zit daar met 6,9 ruim onder. Voor de camera's heeft Stevaert 24 miljoen euro uitgetrokken. Maar hij weet dat het weggegooid geld is als de federale overheid niet meewerkt. ,,Ik eis'', zegt Stevaert, ,,dat de federale regering middelen en mensen uittrekt om de camera's te laten werken en de verkeersovertredingen te vervolgen''. Zo niet, dan wil hij ,,die processen-verbaal rustig in Vlaanderen uit laten schrijven''.

Als de minister zijn zin niet krijgt, wil hij het verkeersreglement regionaliseren. Daarmee kunnen de camera's een politiek issue van jewelste worden. Want dan dreigt de federale overheid wéér een bevoegheid kwijt te raken aan de gewesten – na moeizame onderhandelingen eerder dit jaar gebeurde dat ook al met landbouw, sommige belastingen en een deel van de ontwikkelingshulp. Nu, zegt de federale regering, is het even afgelopen met de uitholling van Belgische bevoegdheden. De federale minister van Verkeer, Isabelle Durant, reageerde op Stevaerts woorden alsof ze door een wesp was gestoken. ,,Ik laat me door hem geen ultimatum stellen'', brieste ze. Vorig jaar had Stevaert het plan om de maximum-snelheid op snelwegen te verlagen. Toen dat federaal onbespreekbaar bleek (franstaligen zijn over het algemeen minder happig om automobilisten beperkingen op te leggen dan Vlamingen), riep hij dat Vlaanderen hierover voortaan zelf maar moet beslissen. Franstaligen verweten hem `separatisme'. Krantencommentatoren schreven hilarische stukken over de automobilist die op de snelweg tussen Brussel en Luik, die een paar keer over de taalgrens slingert, alsmaar harder en zachter moet gaan rijden. Het voorstel stierf een zachte dood.

Dat verklaart deels waarom Stevaert weer in de aanval gaat, nu over camera's. Daarover zegt Durant: ,,In Nederland vallen er minder slachtoffers (in het verkeer) omdat er meer controle is, maar ook omdat de infrastructuur beter is. Laat Stevaert daar wat aan doen.'' Het is waar dat de gewesten veel kunnen verbeteren aan de infrastructuur, waar ze wél bevoegd voor zijn. Volgens Ruddy Dieleman, directie-adviseur van het Belgisch Instituut voor de Verkeersveiligheid (BIVV), loopt België achter vergeleken met andere geïndustrialiseerde landen: ,,Infrastructuur was altijd meer gericht op `ruim baan voor de auto' dan op de veiligheid.'' Meer fietspaden, rotondes en betere bewegwijzering kunnen veel brokken voorkomen. Wie nu in een stad als Gent de borden `centrum' volgt, komt overal uit behalve dáár. Mensen raadplegen midden op de rijbaan de kaart, of maken levensgevaarlijke U-bochten.

Eerder mocht minister Stevaert op bepaalde wegen geen inhaalverbod voor vrachtwagens instellen, laat staan verkeersspiegels neerzetten, omdat dit tot de federale bevoegdheden hoort. Voor de camera's, zegt hij, heeft hij ,,een federale regeringscrisis over''. Zijn partij, de Vlaamse socialisten, de SP, die in de federale regering zit, staat achter zijn flitsplan.

Stevaert zal, denken analisten, met zijn plan voor meer camera's in de Vlaamse politiek niet op substantiële weerstand stuiten zelfs niet van liberalen die camera's `teveel controle op de burger' vinden. Dan kan de SP de federale regering voor het blok zetten: óf zij maakt serieus werk van de filmrolletjes en de boetes, óf dit deel van de macht moet worden overgeheveld naar de gewesten. Dat stuit ongetwijfeld op verzet van de meeste franstaligen: zij vinden onbemande camera's een inbreuk op de privacy (vandaar dat maar twee van alle 26 Belgische camera's in Wallonië staan).

Volgens insiders is Stevaert, ter voorbereiding op dit politieke gevecht, bezig een bondgenoot in de federale regering te verwerven: dezelfde verkeersminister Durant die zich aangevallen voelde door zijn verwijt dat er weinig gebeurt met de filmrolletjes. Maar ook zíj heeft daar nauwelijks iets over te zeggen. De rolletjes moeten vervangen worden door de lokale politie. Die valt onder het ministerie van Binnenlandse Zaken. En de parketten die zo weinig boetes uitschrijven en innen omdat er nauwelijks geld voor postzegels is en hun computers niet op elkaar zijn aangesloten, vallen onder Justitie. De ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken zijn alletwee liberalen. Voor beiden zijn verkeerscamera's geen prioriteit. Stevaerts ergernissen zijn meer op hen gericht dan op Durant, lid van de Waalse Groenen. Volgens sommigen droomt Durant, net als hij, van een volledig geautomatiseerd incassosysteem zoals in Nederland waardoor de pakkans in Nederland 1 boete per 30.000 kilometer is, tegen 1 boete per 250.000 kilometer in België. Maar omdat een verkeerscamera in België niet alleen verkeersdoden kan uitsparen maar ook politieke doden kan opleveren, vrezen velen dat het nog wel even gaat duren voor beide verkeersministers die droom zien uitkomen.