Nazi's roofden topviolen in bezet Europa

Tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben de nazi's een geheime operatie op touw gezet waarmee ze de beste muziekinstrumenten in bezet Europa in handen wilden krijgen. Ze richtten zich daarbij vooral op violen van topkwaliteit. Dit blijkt uit een rapport dat gisteren is gepubliceerd door het Amerikaanse dagblad The Chicago Tribune.

Onder de geroofde violen bevinden zich tientallen instrumenten van beroemde vioolbouwers als Stradivarius, Guarneri en Amati. Verwacht wordt dat na het internationale onderzoek naar door de nazi's geroofde vermogens en kunstwerken er nu ook een onderzoek zal worden verricht naar de herkomst van de ontvreemde instrumenten. Het gisteren gepubliceerde rapport is onder meer gebaseerd op gegevens uit onlangs vrijgegeven archieven van het Amerikaanse leger, in beslag genomen Duitse documenten en na-oorlogse claims die gevonden zijn in de federale archieven van de VS.

Adolf Hitlers chefideoloog Alfred Rosenberg richtte in 1940 een speciale dienst op, de `Sonderstab Musik', om de kostbare muziekinstrumenten en de partituren van de grote componisten in handen te krijgen. Nazi-musicologen trokken in het kielzog van de Duitse troepen het veroverde Europa in om de instrumenten uitvoerig in kaart te brengen en hen uiteindelijk naar het hoofdkwartier van de dienst in Berlijn te transporteren.

,,We zijn nog maar aan het begin van ons werk, maar het zou wel eens een van de meest fascinerende onderzoeksgebieden kunnen worden'', zei Elan Steinberg, directeur van het Joods Wereldcongres, dat een van de belangrijkste onderhandelaars is op het gebied van herstelbetalingen aan beroofde holocaustslachtoffers.

Er doen zich echter tal van problemen voor bij een mogelijk onderzoek naar de herkomst van de instrumenten. Zo zijn musea, ondanks de vooruitgang die op dit gebied is geboekt, nog altijd traag bij het identificeren van kunstwerken en historische muziekinstrumenten die zij onder twijfelachtige omstandigheden hebben verworven tijdens of kort na de Tweede Wereldoorlog. Ook zijn violen moeilijker te identificeren dan kunstwerken, die titels, jaartallen en onderwerpen hebben, en zijn overlevenden van de holocaust vaak niet in staat om eigendomsbewijzen op te hoesten waaruit blijkt dat een bepaald instrument in hun bezit is geweest.