Beroemd door anti-apartheidsfilm

De Zuid-Afrikaanse journalist en anti-apartheidactivist Donald Woods is gisteren op 67-jarige leeftijd overleden in een ziekenhuis in Groot-Brittannië. Woods werd wereldwijd bekend door Cry Freedom, de film die zijn vriendschap met de in een politiecel gestorven zwarte leider Steve Biko portretteerde. Cry Freedom was gebaseerd op boeken van Woods en wakkerde ook bij een niet-politiek bewust filmpubliek verontwaardiging aan over het apartheidsregime in Zuid-Afrika.

Woods werd geboren in Transkei in een conservatief blank milieu. Pas gaandeweg werd hij zich bewust van wat hij later ,,de grote, obscene leugen'' van het apartheidsregime noemde. Van 1965 tot 1977 was hij de hoofdredacteur van de Daily Dispatch, een regionale krant voor de provincie Oost-Kaap. Begin jaren zeventig raakte hij bevriend met Steve Biko, de jonge, radicale zwarte leider van de anti-apartheidsbeweging Black Consciousness. De vriendschap ontstond toen Woods op aandringen van Biko twee zwarte verslaggevers van Black Consciousness in dienst nam.

Biko was van mening dat de zwarte bevolking van Zuid-Afrika zich alleen kon ontworstelen aan de politieke onderdrukking als ze zich eerst `psychologisch bevrijdde'. Biko werd opgepakt in 1976 en overleed een jaar later zonder zelfs maar officieel in staat van beschuldiging te zijn gesteld in de cel. Toen Woods de omstandigheden rond Biko's dood probeerde te achterhalen, kreeg hij een spreek- en publicatieverbod opgelegd wat door activisten als een eer werd beschouwd maar tegelijkertijd een veroordeling die een normaal leven onmogelijk maakte. Hij mocht zich niet meer vrijelijk verplaatsen en niet met meer dan één persoon tegelijk mocht praten.

De maat was voor Woods vol toen de veiligheidsdienst zijn dochtertje een T-shirt stuurde dat besproeid was met zuur. Woods haalde zijn gezin op en vluchtte vermomd als priester naar Groot-Brittannië. De Verenigde Naties kenden hem de status van vluchteling toe en Woods begon aan zijn tweede carrière. Hij werd een veelgevraagd spreker in het internationale lezingencircuit, nadat hij in 1978 als eerste persoon op eigen titel de Veiligheidsraad van de VN had toegesproken.

Met het uitkomen van Cry Freedom in 1987 kreeg Woods een status die zijn bijdrage aan de strijd tegen apartheid ver oversteeg. De film, waarin Woods gespeeld werd door Kevin Kline, werd bekritiseerd door voor- en tegenstanders van het systeem. De Zuid-Afrikaanse regering noemde Cry Freedom `grove propaganda' en haalde hem na enkele vertoningen uit de bioscoop, terwijl critici in het Westen vonden dat het verhaal te zeer vanuit een blank standpunt werd verteld. Woods zelf genoot van de roem die de film hem bracht en publiceerde nadien nog een aantal boeken. Zijn laatste boek, Rainbow Nation Revisited, verscheen eind vorig jaar. Het zijn de memoires van de emigrant Woods die via een reis door zijn geboorteland de balans van tien jaar democratie opmaakt. De Zuid-Afrikaanse minister van Onderwijs oordeelde daarover dat ,,de oppervlakkigheid van Woods' oordeel helaas het feit weerspiegelt dat hij een buitenstaander blijft''. Woods is gisteren in het Royal Marsden ziekenhuis in Sutton overleden.