Jaarlijks onderzoek

Iemand belde me op en vertelde over een jongen van dertien jaar die net een week geleden met zijn moeder uit Kazachstan naar Rotterdam was geëmigreerd. Buiten haar had hij niemand om Russisch of Kazachs mee te praten en vriendjes om mee te schaken had hij ook nog niet.

Dat moest wel erg zijn. Ik dacht aan een zin van de Ierse schrijver Flan O'Brien: ,,'s Nachts geketend te liggen in een donkere grot zonder het gezelschap van schaakspelers – deerniswekkend lot!''

Een dag later zou het Lost Boys Schaaktoernooi in Amsterdam beginnen. De inschrijvingstermijn was eigenlijk al verstreken, maar voor een jongen uit Kazachstan die net een week in Nederland was, zouden de organisatoren misschien nog wel een uitzondering willen maken.

Daar speelt hij nu, in de B-groep. Het is moeilijk om de kracht te bepalen van een Kazachstaanse jeugdspeler en hij is waarschijnlijk te hoog ingedeeld, want hij verloor zijn eerste vier partijen. Ik voelde me er een beetje verantwoordelijk voor. Voor zover te zien valt, gaat hij er niet onder gebukt, hij blijft vrolijk spelen en snel en oppervlakkig. Aan dat vrolijke gezicht na een nederlaag zou ik in ieder geval een voorbeeld kunnen nemen.

,,In het eerste deel van zijn leven wilde hij succes behalen. Dat lukte niet. In het tweede deel streefde hij er naar de geestestoestand te bereiken waarin het voor hem niet meer uitmaakte of hij succes behaalde of niet. Dat lukte ook niet.'' Zoiets schreef Raymond Smullyan eens. Er is natuurlijk nog een derde fase denkbaar, waarin het ook niet meer uitmaakt dat de onthechte geesteshouding onbereikbaar is, maar als ook fase drie niet lukt, hoever kan je die keten dan nog voortzetten?

Genna Sosonko komt de toernooizaal binnenlopen, gebruind, ontspannen, een ware reclame voor het Zwitserlevengevoel. Hij doet dan ook niet mee, anders zou hij er heel wat minder opgewekt uitzien. Voor het toernooi begon probeerde hij me nog uit te leggen dat ik gek was om mee te doen.

,,Zo ben je kampioen van Nederland en zo zit je tussen de massa te ploeteren,'' zegt een behulpzame toeschouwer tegen me. Dat was toen ik de eerste twee partijen verloren had, dan kom je tussen die massa terecht. Vorig jaar werd je dan nog extra gestraft doordat je in een klein bedompt zaaltje zonder ramen moest spelen. Dat is nu anders, de Sporthal de Pijp is groot genoeg en iedereen heeft ruimte en lucht. Niettemin, een nul blijft een nul.

Ja, ja, dan had ik maar naar Genna moeten luisteren, maar dat wilde ik niet. Ik ben gehecht aan mijn jaarlijkse toernooi, omdat het ook een onmisbaar jaarlijks zelfonderzoek is, niet alleen om uit te vinden wat je nog kan, maar ook om te onderzoeken hoe je de emoties van strijden, winnen en verliezen tegenwoordig ervaart.

Na die eerste twee rondes ging het beter en dan wordt je een ander mens, die weer belangstelling krijgt voor de buitenwereld en voor de andere partijen die in het toernooi gespeeld worden. Wat is een groot schaaktoernooi toch iets prachtigs denk je dan.

Iedere dag wordt er aan meer dan tweehonderd borden geschaakt. Tweehonderd verhalen van vreugde en verdriet, van diepzinnigheid en inventiviteit en van vergissingen en wanhoop. Kijken is leuk, maar alleen als je meedoet zie je het echt.

Een van de favorieten voor de eindoverwinning, Michail Gurevich, had net het Belgisch kampioenschap met 9 uit 9 gewonnen en vervolgens het sterke Politiken Cup toernooi in Zweden, maar hier merkte hij dat met onze Nederlandse jongens niet te spotten valt. In de eerste ronde kon hij alleen door een reeks van wonderen nog remise maken met Merijn van Delft, in de derde ronde werd hij van het bord getimmerd door Dennis de Vreugt en in de vijfde ronde gebeurde dit.

Wit Gurevich-zwart Happel

Wereldtopspeler met dame en drie verbonden vrijpionnen tegen Fide-meester met toren en paard, dat is kat in het bakje, zou je zeggen.

51. Kg3-h4 Op zichzelf is er niets mis met deze zet, maar straks zal Gurevich spijt hebben dat hij zijn koning niet op het veilige veld h2 heeft gezet. 51...Ph5-g7 52. Lc7-b6 Daarmee geeft hij de eerste van zijn drie machtige pionnen weg. 52...Td7xa7 53. Lb6xa7 Tf7xf5 Met als pointe dat na 54. exf5 Pxf5+ 55. Kh5 niet 55...Pxg3 komt, wegens 56. d7, maar 55...Pg7+ met eeuwig schaak. 54. d6-d7 En deze zet kost hem zijn tweede pion. 54...Tf5-d5 Hetzelfde grapje, weer niet gezien door wit. Na 55. exd5 Pf5+ is het weer remise door eeuwig schaak. 55. De3-f4 Td5xd7 56. La7-e3 Td7-e7 57. Df4xh6+ Kh7-g8

58. Dh6-f6 Hij stoot zich drie keer aan dezelfde steen. Dit had zijn derde pion kunnen kosten. Beide spelers dachten dat zwart na 58...Txe4 59. Lh6 materiaal zou verliezen, maar dan heeft hij de redding 59...Te7, weer op grond van hetzelfde paardschaak: 60. Dxe7?? Pf5+. Met 58...Txe4 had zwart remise kunnen maken. Hij krijgt geen nieuwe kans. 58...Te7-e6 59. Df6-d8+ Te6-e8 60. Dd8-d5+ Kg8-h7 61. Le3-d4 Lh3-g2 62. Dd5-d7 Te8-g8 63. Dd7xg4 Lg2-h1 64. Kh4-h3 Zwart gaf op.

Wit Arakhamia-zwart Gohil, ook uit de vijfde ronde.

25. Dd2-d8+! Een onverwachte inval. Na 25...Txd8 26. Pe7+ gaat zwart mat. 25...Dg6-e8 26. Dd8-c7 Le6xf5 27. Tf1xf5 g7-g6 Het lijkt nog wel redelijk te gaan met zwart, maar er komt een nieuwe verrassing. 28. Td1-d7 gxf5 29. Td7-g7+ Kg8-f8 30. Tg7xh7 Pc6-e7 31. Dc7-d6 De8-g6 32. Th7-h8+ Kf8-g7 33. Th8xa8 Dg6-g5 34. Dd6-d4 Pe7-c6 35. Dd4xc4 Dg5-e3+ 36. Kg1-f1 De3xe5 37. Ta8-g8+ Kg7-f6 38. Dc4-h4+ Kf6-f7 39. Dh4-h7+ Kf7-f6 40. Tg8-g6 Mat.

Tenslotte, om te laten zien dat ook amateurs bezienswaardige schaakpartijen kunnen spelen, een partij uit de C-groep.

Wit Harzevoort-zwart Kers

1.e2-e4 e7-e6 2.d2-d4 a7-a6 3.c2-c4 b7-b5 4.c4xb5 a6xb5 5.Lf1xb5 Lc8-b7 6.Pb1-c3 Lf8-b4 7.Lb5-d3 f7-f5 8.Dd1-h5+ g7-g6 9.Dh5-e2 Pg8-f6 10.Lc1-g5 f5xe4 11.Ld3xe4 Pf6xe4 12.Lg5xd8 Pe4xc3 13.b2xc3 Lb4xc3+ 14.Ke1-d1 Lc3xa1 15.De2-e5 0-0 16.f2-f3 Pb8-c6 17.De5xc7 Pc6xd8 18.Pg1-e2 Ta8xa2 19.Th1-e1 Lb7-d5 20.Dc7-b6 Pd8-c6 21.Db6-b1 Tf8-b8 22.Db1-d3 Tb8-b3 23.Pe2-c3 La1xc3 Wit gaf op.