Blij met bloed van navelstreng

Aanstaande ouders dubben over een modern probleem: wat doen we straks met de navelstreng? Een béétje calculerende burger laat bloedstamcellen van zijn kind invriezen.

Nee, ,,ongeruste types'' zijn ze niet, zeggen Vincent en Barbara van Laar. Vincent, bedrijfsleider op een pompstation in Utrecht, is ,,gewoon gefascineerd'' door ontwikkelingen in de medische wetenschap, en dan vooral die rond het onderzoek naar stamcellen. ,,Je hoort dat we aan de vooravond van een medische revolutie staan. Dus dan ga je daarover artikelen zoeken, op internet.''

Toen Barbara zwanger werd, was de keuze dus snel gemaakt: het bloed uit haar navelstreng, vol stamcellen, zouden ze na de geboorte van Imke tegen betaling van in totaal ruim 2.000 gulden laten invriezen door de Amerikaanse commerciële bloedbank Cryo-Cell, sinds begin dit jaar ook actief in Nederland. Barbara van Laar: ,,Mij maakte het niet zoveel uit, het was Vincents ingeving.'' Deel uitmaken van een medische revolutie is spannend, vindt hij. ,,En je kunt je geld aan dommere dingen uitgeven. Wij roken niet en we drinken niet, bijvoorbeeld.''

Stamcellen lijken de wonderolie van de 21ste eeuw te worden. De Amerikaanse president Bush zegde vorige week overheidssteun toe voor het omstreden onderzoek met stamcellen uit embryo's. Een beetje moderne ouder heeft zelf al bloedstamcellen klaarliggen voor als zijn kind ooit ziek wordt: ingevroren door het bedrijf Cryo-Cell - dat in Nederland dit najaar misschien door een nieuwe wet verboden wordt.

Stamcellen kunnen zich, anders dan gewone cellen, nog tot allerlei typen cellen ontwikkelen: tot bloedcellen bijvoorbeeld, tot spiercellen of tot zenuwcellen. Bovendien zijn ze oneindig te vermeerderen. Dat maakt stamcellen heel geschikt om zieke organen mee te repareren. Bloedstamcellen worden al gebruikt bij behandeling van leukemie. De medici hopen in de toekomst met stamcellen ook ziektes als Alzheimer, diabetes en aandoeningen aan het hart te kunnen genezen.

Aan het winnen van stamcellen uit embryo's kleven ethische bezwaren, terwijl een bron die rijk is aan bloedstamcellen al jaren wordt weggegooid: bloed uit de navelstreng. Zelfs het Vaticaan wees daarom onlangs op de mogelijkheid stamcellen uit navelstrengbloed te halen. Minister Borst stelde vorig jaar al ruim zes miljoen gulden beschikbaar aan de Stichting Eurocord, die nu in het Leids Universitair Medisch Centrum een niet-commerciële, nationale navelstrengbloedbank opbouwt. Daar wordt navelstrengbloed anoniem opgeslagen, om de stamcellen daaruit zo nodig te gebruiken als donormateriaal en alternatief voor beenmergtransplantatie, tegen leukemie.

Vervolg

STAMCELLEN: pagina 3

Stamcellen

Koerier komt zakje bloed ophalen

Maar Eurocord heeft een wachtlijst - en waarom zou een calculerende burger zijn eigen navelstrengbloed aan anderen weggeven? Circa honderd Nederlandse ouderparen hebben nu dan ook al stamcellen van hun kind uit navelstrengbloed laten opslaan in de vriesinstallaties van Cryo-Cell, die in het Belgische Mechelen staan, zegt woordvoerder Janette Gallo. Op eigen naam, alleen voor eigen gebruik, garandeert Cryo-Cell per contract. In België gaat het al om ruim 500 klanten, in Duitsland hebben zich in de twee maanden dat Cryo-Cell er actief is 200 ouderparen gemeld. Wereldwijd heeft het bedrijf nu bloedstamcellen uit 25.000 navelstrengen ingevroren.

Cryo-Cell verwierf snel bekendheid bij de Nederlandse doelgroep door te adverteren via de `Blije Doos', waarin een babywinkel reclamefolders en monsters voor aanstaande ouders stopt. Cryo-Cell bood ouders ,,de unieke kans'' om ,,vanaf de geboorte de gezondheid van hun kind te beschermen''. Voor ruim 2.000 gulden garandeert Cryo-Cell dat de stamcellen uit het navelstrengbloed 20 jaar bruikbaar blijven. Wordt het kind ziek, dan stuurt Cryo-Cell na een schriftelijke opdracht van de ouders stamcellen naar de behandelend arts. Die zou op dit moment nog niets met die stamcellen kunnen. Maar Cryo-Cell anticipeert op de hoop dat dat spoedig verandert en zegt dat in Amerika al succesvolle transplantaties zijn uitgevoerd met stamcellen uit de vriezers van het bedrijf.

Op websites voor aanstaande ouders op internet is het inmiddels een onderwerp: `Wat doen we met de navelstreng?' De website van `Ouders Online' bericht er uitvoerig over. Daar schreef bijvoorbeeld hoofdredacteur Erno Eskens van het Filosofie Magazine, die in juni vader zou worden, dat ,,een blauw doosje met een soort broodtrommeltje erin'' van Cryo-Cell op zijn nachtkastje klaarstond, maar dat hij nog steeds twijfelde: ,,`Zet dat geld maar op de bank''', zei de gynaecoloog van mijn vrouw. `Daar heeft je kind later waarschijnlijk meer aan'.'' Ekens is nu met vakantie, maar desgevraagd zegt een collega: ,,Ja, Erno heeft die stamcellen toch maar laten invriezen en hij is er heel blij mee.''

Wat je moet doen? ,,Een makkie'', zegt Vincent van Laar. ,,Nadat de navelstreng was doorgeknipt, heeft de verloskundige er in geprikt. Toen kwam het bloed eruit, een zakje eronder, en that's it.'' Het zakje ging in een box die Cryo-Cell tevoren bij de familie Van Laar had afgeleverd. Vincent van Laar ging ermee naar huis en belde het door Cryo-Cell verstrekte nummer van koeriersbedrijf DHL. ,,Er ging nog een stickertje op het bloedzakje, en weg waren ze.''

Met de folders in de Blije Doos is Cryo-Cell opgehouden, zegt woordvoerder Janette Gallo. ,,Er kwam toch een klein beetje kritiek op. Het gaf mensen de associatie dat ze geen goede ouder zouden zijn als ze hun navelstrengbloed níet zouden invriezen.'' Het Tweede-Kamerlid Agnes Kant van de Socialistische Partij stelde de eerste vragen aan minister Borst (Volksgezondheid). Ja, bevestigde Borst, die informatie van Cryo-Cell was misleidend. De kans dat stamcellen nodig zijn voor transplantatie, schatte zij op niet meer dan 1 op 50.000 (zie kader.)

Kant vroeg Borst ook of ieder bedrijf zomaar stamcellen mocht opslaan, en of de minister wilde voorkomen dat ,,commerciële bedrijven geld verdienen aan de angst of zorgen van mensen om hun gezondheid of die van hun kinderen''. Borst wees op de `Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal', waarvan een concept nu bij de Raad van State ligt en die dit najaar door de Tweede Kamer wordt behandeld. Zodra die wet in werking treedt, schreef Borst, ,,mogen stamcellen alleen door erkende orgaanbanken (instellingen zonder winstoogmerk) bewaard worden en beschikbaar worden gesteld''.

Dat klinkt als een toekomstig verbod op de activiteiten van Cryo-Cell. ,,Maar dat is niet zo, hoor'', sust Janette Gallo namens het bedrijf. ,,We hebben na die antwoorden van Borst een heel constructief gesprek gevoerd op het ministerie en dat gaf ons absoluut geen reden om aan te nemen dat Cryo-Cell verboden wordt.'' Bij dat gesprek was onder meer de hematoloog prof. Fibbe van de nationale bloedbank Eurocord aanwezig, blijkt uit correspondentie die daarover later is gevoerd. En die liet toen blijken ,,ten aanzien van de therapeutische mogelijkheden van stamcellen, althans bij de huidige stand der wetenschap, persoonlijk aanmerkelijke reserves te hebben''. Fibbe en de andere hematologen van Eurocord zijn op het moment wegens vakantie onbereikbaar.

Volgens de woordvoerder van minister Borst, Richard Lancee, is aan Cryo-Cell op het ministerie geen enkele toezegging gedaan. ,,Totdat eventueel een vervolg wordt gemaakt op de conceptwet die nu bij de Raad van State ligt, blijft voor ons het uitgangspunt het antwoord op de Kamervragen zoals de minister die heeft gegeven.'' Geen commerciële bloedbank dus. Maar Lancee voegt eraan toe: ,,Maar dat Cryo-Cell die stamcellen in België opslaat, is natuurlijk wel een juridisch punt.''

,,Inderdaad'', geeft Gallo van Cryo-Cell toe: ,,Eigenlijk is het op den duur voor ons niet zo heel belangrijk wat Nederland vindt. Europese regels voor de opslag van lichaamseigen materiaal zullen uiteindelijk de doorslag geven. En die zijn er nog niet, al wordt er hier en daar wel over gepraat.''

Vincent van Laar kreeg de smaak te pakken, op internet. Hij ontdekte dat het sinds 1993 ook al mogelijk is voor een kleine tweeduizend gulden een placenta te laten invriezen, bij het commerciële bedrijf AutoBiologics in Lelystad. ,,Daar kun je ook hele nuttige medische dingen mee, schijnt.''

Barbara vond het wel welletjes: ,,Ik vond mijn navelstreng wel genoeg.''

,,Maar ik dacht: ik gok erop'', zegt Vincent.

Terwijl zij lag bij te komen van de bevalling, heeft hij de placenta stilletjes meegenomen en thuis in de vriezer gelegd. Toen ze thuiskwam, heeft hij nóg eens gevraagd of het mocht. ,,Met succes'', glimlacht Barbara vertederd. Vincent had alles al geregeld. Nadat het navelstrengbloed was opgehaald door DHL, kwam een andere koerier het boxje met de placenta ophalen. ,,Die ligt nu in een vriescentrum in Waalwijk.''