Voormalige `bedrijvendokter' aan de slag voor milieu

Bas Vos werd bekend als harde saneerder van Hema en Unigro. Nu is hij voorzitter van Milieudefensie. Hij wil met acties voor een beter milieu ,,de politici uit hun leunstoel krijgen''.

,,We gaan meer acties voeren'', kondigt de bijna 62-jarige Bas Vos aan op het terras van zijn villa aan de Vecht in Maarssen. Vos is de nieuwe voorzitter van Vereniging Milieudefensie. Hij staat bekend als harde saneerder van bedrijven zoals Hema, levenmiddelengroothandel Unigro en sportkoepel NOC*NSF. Minder bekend is Vos als milieubeschermer. Zes jaar geleden werd hij bestuurslid van de Vereniging Milieudefensie en onlangs is hij tot voorzitter gekozen. ,,Ik vind mezelf eigenlijk niet de meest geschikte figuur op deze plaats, omdat ik geen bioloog of biochemicus ben en meer contacten in het bedrijfsleven heb dan met andere milieuorganisaties. Maar als men het wil, zal ik geen nieuwe baan als interim-directeur meer aannemen. Ik heb tijd genoeg voor Milieudefensie, ik heb mijn schaapjes op het droge.''

Aan Vos' engagement bij het milieu hoeft niet te worden getwijfeld. Hij werd geboren in Vlaardingen, waar hij als kind meermaals meemaakte dat olietanks op Pernis ontploften en de omgeving dagenlang vergeven was van roet. Na zijn studie medicijnen in Groningen werd hij huisarts in Sappemeer, waar hij voor zijn huis een smerige drab zag stromen, vervuild door strokarton, aardappelzetmeel en suikerbieten. ,,Mensen die in dat water terechtkwamen, liepen er de meest smerige infecties op'', herinnert Vos zich.

Hij zal niet gauw beweren dat het nemen van milieumaatregelen het bedrijfsleven voordeel oplevert. Daarvoor heeft hij als bedrijvendokter te vaak meegemaakt hoezeer zijn eigen betrokkenheid bij milieuvraagstukken als ,,bedreigend'' werd ervaren door aandeelhouders. ,,Je zit als president-directeur in een conflict of interests zodra je, behalve de belangen van de aandeelhouders, ook die van het milieu wil veiligstellen.'' Wel is hij ervan overtuigd dat als bedrijfsleven en overheid niet snel meer milieubesparende maatregelen nemen, de leefbaarheid zodanig in het geding komt dat er van economische groei weinig meer terechtkomt. ,,Dan hebben we de wereld uitgewoond.''

Nederland heeft een flinke achterstand in te lopen op andere Europese landen, zegt Vos, al gebeurt er meer dan vijf jaar geleden. ,,De tijd is voorbij dat je als milieubeschermer bij bedrijven op een muur stuit. Neem een bedrijf als Shell, waar lang niet alles goed verloopt maar dat iedere investering niet alleen toetst op economische haalbaarheid maar ook op milieuaspecten.''

Bedrijven zijn zich bewust van de noodzaak om maatschappelijk te ondernemen. Daar moet Milieudefensie op inspelen, vindt Vos. Zodra zich een kwalijke milieukwestie voordoet, moet er een actie volgen. ,,Wij maken heel goede campagnes die een paar jaar duren. Dat is heel goed. Maar daarnaast willen we een groep mensen uit die campagneteams vrijmaken om zodra iets op de voorpagina staat, daar met een actie op in te spelen.'' Als voorbeeld noemt Vos de bezetting van een Esso-benzinestation, onlangs bij Arnhem, toen de Amerikaanse president Bush het klimaatverdrag van Kyoto dreigde te torpederen. Vos: ,,We zullen vaker ergens meteen een vlag planten of een bezetting organiseren. Als Shell olie wil gaan boren in een nationaal park in Pakistan, moeten we onmiddellijk reageren. Acties zijn heel effectief. Je krijgt veel publiciteit. Het is ook vaak de enige manier om politici uit hun leunstoel te krijgen.'' Vos noemt de aankoop van het Bulderbos, een stukje grond nabij Schiphol dat steeds opnieuw voor publiciteit zorgt. ,,Een geniale coup'', aldus Vos. ,,Iedere keer dat er over het Bulderbos gesproken wordt, biedt dat een kans om de discussie over Schiphol aan te gaan.''

Niet zelden, stelt Vos, wordt milieubeschermers door bedrijven een rad voor ogen gedraaid. Vos: ,,Drie keer rechtsom is ook linksaf. Daar moet je voor oppassen. President-directeur Gerlach Cerfontaine van Schiphol kan wel heel regelmatig iets over scherpe milieugrenzen zeggen waarbinnen Schiphol zich kan ontwikkelen. Maar ook Cerfontaine zal in een geprivatiseerde onderneming klem komen te zitten als de aandeelhouders hem aanspreken op de noodzaak om economische groei te genereren.'' Wat Vos ook hoog zit, is het beperkte aanbod aan ecologisch voedsel in de supermarkten. ,,Wat er hier in de winkel aan ecologische producten ligt, is nog niet de helft van wat er in Duitsland wordt aangeboden.'' Ook deze bedrijven kunnen actievoerders zand in de ogen strooien, weet Vos uit ervaring. ,,Als je iets van winkels weet, snap je dat klanten rechts georiënteerd zijn en op ooghoogte zoeken naar breed uitgestalde producten. Ik kan als bedrijf dus wel aanbieden dat ik drie meter schapruimte beschikbaar stel, maar als ik die producten slecht opstel, weet ik zeker dat ik niet vaak ecologische producten hoef in te kopen.''

Resteert de identiteit van Vereniging Milieudefensie. Men wil groeien van 35.000 naar 100.000 leden. Een modernisering is in gang gezet. Onlangs werd besloten om salarisverschillen in te voeren. Tot voor kort verdiende de kantinejuffrouw even veel als een directeur of campagneleider. Vos: ,,Hoe lang hou je idealisme vol als je een of twee kinderen krijgt en het lastig blijkt om rond te komen? Het kost moeite om academici binnen te halen, ook al omdat ze bij andere milieuorganisaties meer konden verdienen.''

Vos ontkent ten stelligste dat Milieudefensie in dat opzicht een beetje op Natuur en Milieu begint te lijken, de meer bedachtzame milieugroep waarmee vorig jaar juist wegens de salariskwestie de fusiebesprekingen braken. ,,De cultuurverschillen zijn ontzettend groot.''

En meer acties? Was een organisatie als Greenpeace daar ook niet goed in? Wat onderscheidt Milieudefensie? Vos: ,,Essentieel verschil is dat wij een vereniging zijn met betrokken leden. Ledenvergaderingen swingen regelmatig de pan uit door alle emoties. Dat garandeert een democratische controle die bij organisaties als Greenpeace ontbreekt. Ik denk dat als bij ons iemand had gegoocheld met cijfers zoals dat tijdens de bezetting door Greenpeace van het olieplatform Brent Spar gebeurde, men bij ons was teruggefloten. Op die manier willen wij het milieu niet behouden, zou er dan gezegd zijn. Dat is heel gezond. Ik heb iets met democratie.''