Varend podium voor de artistieke doe-het-zelver

De voormalige trawler M.S. Stubnitz vaart tegenwoordig als drijvend cultuurpodium de zeeën af. Het heeft een concertzaal voor 200 man, een drukkerij en een bar. Tot eind deze maand ligt het afgemeerd in Rotterdam.

Officieel is Motorschiff Stubnitz pas sinds een week weer een schip. Tot die tijd voldeden alleen onderdelen van de 80 meter lange trawler aan de vergunningeisen en ontbrak de registratie als zeewaardig schip. Huismeester Martin Eckert kan tevreden achterover leunen. ,,Dit is voor het eerst in ons bestaan dat de Stubnitz een perspectief van meer dan drie maanden heeft. Het gevaar van sluiting dat ons de afgelopen jaren dagelijks boven het hoofd hing, is nu tot in ieder geval 2004 uit de weg.''

Negen jaar geleden stond de M.S. Stubnitz – zoals het schip in de havenregisters staat genoteerd – op de nominatie voor sloop. Maar een groep kunstenaars en muzikanten uit Rostock adopteerde het roestige erfstuk van de opgedoekte Oost-Duitse visservloot en transformeerde het tot een varend cultureel podium. Na een Baltische tour langs St. Petersburg en Stockholm en een faillissement in 1994, onderging het industriële monument een grondige opknapbeurt. En in mei van dit jaar voer het schip uit voor een rondje Noordzee. Na een stop in Hamburg, ligt het gevaarte nu tot eind augustus aan de Rotterdamse Wilhelminakade op de Kop van Zuid. Als onderdeel van Rotterdam Culturele Hoofdstad is het schip het decor van dancefeesten, experimentele muziekconcerten, symposia en exposities.

Eckert, die al bijna vier jaar op het schip woont en werkt, noemt de Stubnitz `een alternatieve kunstacademie' en benadrukt de zelfredzaamheid van de dertien koppen tellende bemanning. Een rondleiding langs de verschillende dekken laat zien wat een stel eigengereide kunstentrepreneurs met een minimaal budget vermag. In de buik van het schip, waar vroeger 1600 ton vis werd gekoeld, zit nu een concertzaal met een capaciteit van 200 man. De verwerkingsruimte is omgebouwd tot bar met zithoekjes gemaakt van brandstofpijpen en tafels van industriële koeltafels. In het achtersteven is een zaal gemaakt voor dans- en theatervoorstellingen. Verder heeft het schip een eigen drukkerij, donkere kamer en multimedialab aan boord. Plannen voor een radiostudio zijn in de maak.

Normaliter functioneert de Stubnitz als podium voor de karig bedeelde punk- en elektronicascene in thuishaven Rostock. Maar de ambities reiken verder. De Stubnitz-organisatie wil ook elders de geest van het artistieke doe-het-zelven wakker schudden. ,,Het belangrijkste dat we doen in de steden waar we komen is het in kaart brengen van wat er gebeurt'', vertelt Eckert. ,,Iedere stijl en discipline krijgt een avond en we zetten projecten op met lokale partners. We hopen natuurlijk dat het schip op die manier een ontmoetingsplek is waar weer nieuwe ideeën en netwerken kunnen ontstaan. In Hamburg werkte dat erg goed; er kwam veel publiek dat elkaar gewoonlijk niet ontmoette en dat leidde tot verhitte discussie-avonden. Hier in Rotterdam lijkt het animo wat minder.''

Maar als het aan kunstenaar Frank Taal ligt zal de sociale functie van de Stubnitz in ieder geval de komende twee weken volop benut worden. Samen met collega Saminte Ekeland gaat hij op het dek kleding van bezoekers met naald en draad voorzien van labels met teksten als `Of doen we net alsof' en `Alles slijt; wees niet gerust'. ,,Het is een commentaar op de labelcultuur'', vertelt hij. ,,Met deze merkjes zitten mensen niet meteen in het afgescheiden hokje van Adidas of Chanel. En ze hebben meteen een gespreksonderwerp bij de hand. Ik denk dat het goed past in het idee van de Stubnitz als ontmoetingsplek waar oude indelingen overboord worden gezet.''

Taals `Labels & Stubnitz' maakt deel uit van Transmission, het derde deel in de tentoonstellingsreeks die Stichting Adrift als Rotterdamse inbreng bij het Stubnitz-project organiseert in het aan de kade gelegen Las Palmas. ,,De drie delen – Surveying, Navigation en Transmission – verbeelden de reis van de Stubnitz: eerst oriënteren, dan de route uitstippelen en tenslotte varen'', stelt curator Ronald Glasbergen, die nog meer parallellen signaleert: ,,Geografisch is de nadruk langzaam naar het Westen geschoven: in de eerste tentoonstelling waren Oost-Europeanen in de meerderheid en nu ligt de nadruk op Engeland. Inhoudelijk ontwikkelt de serie zich van introvert naar extravert. Het begint met onderzoek naar de eigen identiteit – het in kaart brengen, `surveying'. Dan volgt aandacht voor de omgeving waar de kunstenaar in leeft. En de climax is de greep naar het onmogelijke.''

Sommige deelnemers, zoals Documenta-exposant Johan Grimonprez, stellen bestaand werk tentoon. Maar de meesten hebben hun vooraf bedachte plannen aangepast aan de unieke locatie. De Schotse installatiebouwer Aeneas Wilder raakte verliefd op de robuuste pilaren van het Las Palmas-gebouw en bouwde ze na met zorgvuldig gestapelde houtblokjes. Onder de indruk van de pure robuustheid van de Stubnitz lijmde Sally Barker het schip aan de kade met een fragiele trosketting gemaakt van bizonkit. En de Duitse Martin Blanke imiteerde de stijl van havenborden maar verving de officiële afbeeldingen door een arkje in de regen en een mannetje met vlaggen. Een uitgeslapen ambtenaar merkte zijn kunstwerken echter aan als illegaal en nu staan ze in de loods van het havenbedrijf.

Ook voor het Britse videokunstcollectief Bureau of Inverse Technology liep de interactie met het Rotterdamse niet volgens plan. Het drietal ging 's nachts met infraroodcamera's de stad in om de beklimming van openbare kunstwerken vast te leggen. Brand in hun studio maakte tijdige montage echter onmogelijk zodat ze terug moesten grijpen op het oude werk Suicide Box. Maar met de Erasmusbrug op de achtergrond is deze registratie van zelfmoordenaars op de Golden Gate brug toch op lugubere wijze op zijn plaats.

Het zijn toevalstreffers die volgens Glasbergen inherent zijn aan de dynamiek van de tentoonstelling. Hij onderschrijft de Stubnitz-filosofie van communicatie en uitwisseling dan ook volmondig maar wil de term `crossover' absoluut vermijden. ,,Het gaat ons er niet om het slechten van de grenzen tussen disciplines. Zet gewoon de verschillende dingen naast elkaar en laat gebeuren wat er gebeurt. De directeur van de British Council in Nederland opent Transmission en aansluitend hebben we op de boot een feest met Rotterdamse punkbands als Totaal Verlept en Misselijk. Eens kijken hoeveel mensen de oversteek maken.''

Transmission & M.S. Stubnitz: t/m 31/8 in Las Palmas. Inl.: M.S. Stubnitz: www.stubnitz.com. Adrift: (010) 4840077 of www.adrift.nl