Uitgevers duiken in schoolboeken

De markt voor school- en studieboeken groeit snel. Reed Elsevier en Vivendi veroverden al een plek op de belangrijke Amerikaanse markt. Wat gaat Wolters Kluwer doen? ,,Voor mondiale ambities is het nu laat.''

Schoolboeken zijn een groeimarkt. ,,Gezinnen worden kleiner en rijker'', zegt Derk Haank, bestuurslid van de Brits-Nederlandse uitgever Reed Elsevier. ,,En ouders geven steeds meer geld uit aan de opvoeding van hun kinderen. Kijk ook eens hoeveel jonge ouders uitgeven aan een kinderwagen.'' Een groot succes is bijvoorbeeld aanvullend lesmateriaal voor thuis, gebaseerd op de officiële lesmethode. ,,Bovendien is de verhoging van uitgaven voor onderwijs verkiezingstechnisch een populair thema'', zegt Haank.

Toch is de betrokkenheid van Reed Elsevier deels toeval. De uitgever schreef zich een jaar geleden in voor de veiling van de Amerikaanse uitgeverij Harcourt. ,,We deden mee, zoals we altijd meedoen om te kijken wat het precies voorstelde'', vertelt Haank. ,,En we werden pas later echt enthousiast.''

Belangrijkste reden is dat de markt voor educatieve uitgaven jaarlijkse groeipercentages noteert die tegen de 8 tot 9 procent liggen. Dat is aanmerkelijk hoger dan de aanwas bij juridische of wetenschappelijke informatie, die 5 tot 6 procent bedraagt. Uiteindelijk kostte de overname van uitgeverij Harcourt ruim 11 miljard gulden. De onderwijsmarkt is nu de vierde zuil onder het Brits-Nederlandse uitgevershuis naast juridische informatie, wetenschappelijke bladen en vaktijdschriften en vakbeurzen voor het bedrijfsleven.

Reed Elsevier is met Harcourt de nummer drie in de VS. Ook twee andere grote uitgevers uit Europa, waar de consolidatie een generatie eerder plaatsvond dan in de VS, hebben onlangs een positie veroverd op de Amerikaanse onderwijsmarkt. Twee maanden geleden lijfde het Franse mediaconglomeraat Vivendi voor 2,2 miljard dollar (ruim 5 miljard gulden) Houghton Mifflin in, de nummer vier van de markt voor educatieve uitgaven. ,,Die wilden we niet hebben'', zegt Haank. ,,Omdat het daarmee veel minder goed gaat dan met Harcourt.''

Volgens analisten vormen de VS de helft van de wereldmarkt van 25 miljard euro. ,,Wil je een wereldwijde speler worden op de onderwijsmarkt'', zegt analist André Moons van zakenbank Credit Suisse First Boston, ,,dan moet je een sterke positie in Amerika hebben. Reed Elsevier en Vivendi hebben, naast het al eerder gelande Britse Pearson, daarvoor nu goede kaarten.''

De grote uitgevers nemen nu hun posities in, volgens Moons, omdat het knikpunt in zicht komt waarop de onderwijsmarkt overgaat van de traditionele lesboeken naar `elektronisch leren'. Via internet is leren op afstand mogelijk en bovendien werkt interactiviteit met plaatjes en geluid, zo blijkt uit onderzoek, effectiever dan een schoolboek. ,,De overgang naar elektronisch leren betekent fors investeren in technologie en daar heb je schaalgrootte voor nodig'', zegt Moons.

Haank van Reed Elsevier beaamt dat, maar zegt dat de overstap waarschijnlijk nog veel langer zal duren dan de opwinding op e-learning suggereert. ,,Onderwijs is nog steeds 99 procent papier. Het is een behoudende wereld. En in de VS speelt mee dat kinderen `gelijke kansen' moeten krijgen. Dus òf iedereen een computer òf niemand.'' Desondanks kondigde Elsevier aan dat het van plan is als aanvulling op Harcourt de komende maanden een paar kleine overnames te doen om zijn e-learning te versterken. ,,Als je zoveel geld hebt uitgegeven, kan daar nog wel wat bij'', legt Haank uit.

Volgens analist Moons is de consolidatieslag in Amerika nu zo goed als voorbij. Opvallend is dat Wolters Kluwer niet van de partij is, terwijl de uitgever in zes Europese landen actief met educatieve uitgaven. In Nederland is de onderneming met Wolters Noordhoff, ondermeer bekend van de fameuze Bosatlas, marktleider. Ook in Zweden en Groot-Brittannië is de uitgeverij sterk aanwezig.

Bestuursvoorzitter Rob Pieterse van Wolters Kluwer vertelde deze week gekeken te hebben naar Harcourt maar ,,geen synergie te zien tussen Amerika en Europa''. Educatieve uitgaven vormen bij Wolters Kluwer verreweg het kleinste bedrijfsonderdeel. Slechts 8,5 procent van de totale omzet komt uit deze tak van sport.

Dat geeft analist Moons te denken. ,,Ik kan mij voorstellen dat Wolters Kluwer het onderdeel educatie uiteindelijk in de etalage zet'', zegt hij. ,,Voor mondiale ambities zijn ze nu te laat. Maar ze zouden in Europa nog gas kunnen geven. Die markt is erg versnipperd, een marktleider ontbreekt.''

Bestuursvoorzitter Pieterse denkt daar zelf anders over. ,,De consolidatieslag in Europa is vooralsnog niet aan de gang. Als we dat zouden willen, moeten wij zelf gaan bieden op educatieve uitgeverijen. En dat zijn we niet van plan.''

Concurrent Reed Elsevier is volgens Haank wel geïnteresseerd in de Europese markt. Maar de onderneming moet eerst een nieuwe chief executive officer hebben voor de wereldwijde educatieve uitgaven. De topman van Harcourt, een oud-onderwijzer, heeft geen oren naar de functie. ,,Pas dan gaan we verder kijken naar acquisities. Zo kwam de verkoop van Malmberg door VNU net iets te vroeg. We hebben een bod uitgebracht, maar we wilden er nu geen te hoge prijs voor betalen.''