Suriname laat corruptie nog onbestraft

De regering-Venetiaan werd door het vorige kabinet Wijdenbosch opgezadeld met een enorme schuldenlast. Die is nu geïnventariseerd, maar wat wordt het vervolg?

Voor wie er aan mocht twijfelen: het gaat prima met Jules Wijdenbosch, oud-president van de republiek Suriname. Glimlachend betreedt hij die zondagmiddag, zoals veel welgestelden dat in het weekend doen, het terras van hotel Torarica. Aan een van de verste tafeltjes trekt hij zich terug, samen met oud-minister Errol Alibux en een fruitpunch. Een praatje hier, een gulle lach daar, een grap tegen een bekende: het voormalige staatshoofd lijkt zich geen zorgen te maken.

Hoe is het mogelijk dat Wijdenbosch en Alibux zich nog vrijelijk door de straten van Paramaribo bewegen? Dat althans is de vraag na lezing van het lijvige rapport van de Commissie Inventarisatie Staatsschuld (CIS). Die commissie, kort na het aantreden van de regering-Venetiaan ingesteld, onderzocht de erfenis van het bewind Wijdenbosch. Het resultaat lijkt een handboek voor corruptie en nepotisme. Haarfijn legt het rapport de praktijken bloot van een regering die ongegeneerd de staatskas gebruikt voor dubieuze praktijken – met een fors gestegen staatsschuld tot gevolg. ,,Ongebreidelde bestedingszucht met verontachtzaming van de toepasselijke wetgeving'', concludeert de CIS, die het heeft over ,,een zeer donkere wolk boven het Surinaamse economische landschap, die elke fantasie te boven gaat.''

De voorbeelden in het rapport zijn legio. Leningen werden, onder soms zeer ongunstige omstandigheden voor de staat, op discutabele wijze afgesloten. Gelden werden niet aangewend voor bestemde doeleinden. Er is vaak geen verantwoording te vinden. Bevriende bedrijven en relaties werden op onwettige wijze gecompenseerd voor wisselkoersverliezen. Aanwijzingen voor smeergelden bij diverse projecten zijn talrijk. Of het nu om de bouw van een nieuwe congreshal gaat, een project met een Chinese onderneming voor asfaltering van wegen in Paramaribo of aanschaf van defensiematerieel; aan elke zaak zit wel een luchtje. Hoogtepunt blijft de bouw van twee grote bruggen door het Nederlandse bedrijf Ballast Nedam, waarbij tientallen miljoenen guldens op onduidelijke wijze zijn besteed. Ook de CIS blijkt hier de precieze toedracht niet van te hebben kunnen achterhalen.

Het rapport kleurt het beeld in dat al bestond van de periode-Wijdenbosch: een regering die vooral het credo winti wai, lanti pai (doe maar raak, het land betaalt) aanhing. Maar het ging een stap verder: er werden politieke vrienden gekocht en kongsi's gesloten met delen van de lokale zakenwereld. Het resultaat was een niet te controleren machtsstructuur.

Alleen al om een signaal naar de samenleving te geven, past hier maar één middel, vindt econoom S. Tjong Ahin, die vanwege zijn kritische houding werd weggestuurd als topambtenaar onder Wijdenbosch: ,,De verantwoordelijken moeten onmiddelijk worden opgesloten. Er ligt zó overtuigend bewijs dat je dit als geordende maatschappij niet kunt laten passeren.'' Ook de commissie heeft het over ,,onoirbare handelingen, waaromtrent zeer zeker binnen een zichzelf serieus nemende rechtsorde correctieve maatregelen zijn geboden.''

Toch heeft de Nieuw Front (NF)-coalitieregering nog geen haast gemaakt met het onderwerp. Er zijn wat kleinere delicten naar het overigens zwaar onbemande politieapparaat overgeheveld, maar de grote zaken willen niet vlotten. Dit weekend riep president Venetiaan het parlement nog op tot actie zodat oud-bewindslieden zoals Alibux in staat van beschuldiging kunnen worden gesteld. Eerder had hij een parlementscommissie, opgericht om geheime rekeningen van Wijdenbosch te onderzoeken, tot spoed gemaand omdat er maar niets gebeurde.

Maar juist deze commissie bevat een smoking gun. De voorzitter, NF-fractieleider en Venetiaans partijgenoot O. Rodgers, wordt namelijk óók in het rapport genoemd. De CIS is gestuit op een curieuze wisselkoerstransactie waarbij Rodgers geprofiteerd heeft van een voor hem gunstige, maar niet reële dollarkoers. Zelf zegt hij ,,erin geluisd'' te zijn. Velen vinden dat een ongeloofwaardige verdediging omdat algemeen bekend was dat de gehanteerde dollarkoers niet realistisch was. J. Sital, leider van de oppositionele landbouwpartij PVF en ook lid van de commissie-Rodgers, vindt het onaanvaardbaar dat er tot nu toe niets is gebeurd. Hij pleit voor een enquêtecommissie die alle bevindingen van de commissie onder de loep legt: ,,En als mensen de fout in zijn gegaan, dan moet verantwoording worden afgelegd. De regering gaat nu notabene schulden die zijn ontstaan via corruptieve praktijken, verzachten door leningen met Nederlands ontwikkelingsgeld aan te gaan. Terwijl de daders van deze wandaden ongestraft rondlopen en het volk er voor opdraait. Dat is te gek voor woorden.''

Venetiaan, die vorige week nog verklaarde dat ook hij ,,uitkijkt naar de prominente gevallen'', zegt verder niets te kunnen doen, omdat vervolging uiteindelijk een zaak van het onafhankelijke openbaar ministerie is. Maar de voorzitter van de CIS, accountant en oud-minister R. Roseval, glimlacht om dat argument: ,,Wij hebben bijvoorbeeld aanbevolen dat onterecht verstrekte wisselkoerscompensaties moeten worden teruggevorderd. Daar heb je geen OM voor nodig. Het is mij ook niet bekend dat er reeds aangifte is gedaan tegen Wijdenbosch of oud-centrale bankpresident Goedschalk. En waarom is ons rapport nog steeds niet in de Assemblee beproken?''

Inderdaad heeft de regering weinig haast gemaakt. Na één jaar laten enkele cruciale benoemingen in het opsporingsapparaat nog steeds op zich wachten, heeft de politie te weinig middelen voor fraudeonderzoek en is de beloofde anti-corruptiewet nog steeds niet ingediend.

Wijdenbosch zelf lijkt zich er dus weinig druk om te maken. Gedetailleerde vragen over zijn handelwijze gaat hij al maanden uit de weg. De oud-president blijft lachen en knikken, neemt nog maar eens een slokje van zijn fruitpunch en gaat op weg naar een bezoek buiten de stad. Daar zal hij even later voor een plaatselijk radiostation het aftreden van de regering-Venetiaan eisen.

Tweede deel van een serie over Suriname. Het eerste deel verscheen 14 augustus.

dossier: www. nrc.nl/dossiers