Dorstig Israël wil schone auto's en geen dor grasveld

Israël komt langzaam maar zeker droog te staan. Het watertekort is lang veronachtzaamd; nu is de noodklok geluid. Gaat Israël aan het Turkse water?

,,Als er de komende winter weer te weinig regen valt, komt Israël voor een zeer ernstige watercrisis te staan. De gevolgen daarvan voor de samenleving zullen erger zijn dan de intifada, de Palestijnse volksopstand. Geen enkele regering houdt dan stand'', zegt Zvi Ortenberg, de directeur van Minhelet Hakinneret, de autoriteit die over het Meer van Tiberias waakt.

Ortenberg doelt op de noodmaatregelen die dan moeten worden getroffen om de waterhuishouding te redden. ,,Waarom niet zoals in de Jordaanse hoofdstad Amman de watertoevoer tot huizen enkele uren per dag afsluiten en de besproeiing van tuinen en parken verbieden ?'', vraagt hij zich af.

Een regeringsvoorstel om daar deze zomer al mee te beginnen, is op verzet van burgemeesters en milieuorganisaties doodgelopen. We willen geen dor land en uitgedroogde parken en grasvelden, zeiden ze. En dus blijft het bij een deze week afgekondigd verbod op het schoonspuiten van auto's met de waterslang en op het overdag besproeien van tuinen en parken.

Zvi Ortenberg (64) is een kalme man uit de kibboets Tel-Katzir, aan de oevers van het Meer van Tiberias, Israël's belangrijkste zoetwaterbron. Israël heeft volgens hem zo lang de ogen gesloten voor het chronisch oplopende watertekort- een half miljard kubieke meter dit jaar- dat geen enkele maatregel hoe drastisch ook de situatie op korte termijn kan verbeteren. De opeenvolgende Israëlische regeringen hebben niet ingezien dat al jaren geleden had moeten worden begonnen met ontzilting van zeewater op grote schaal.

Nu de noodklok is geluid, het waterniveau in het Meer van Tiberias angstwekkend snel zakt en door excessief pompen van grondwater ook deze belangrijke waterbron door penetratie van zeewater en vervuiling in gevaar komt, wordt haast gemaakt met de bouw van grote ontziltingsinstallaties.

Ook wordt op regeringsniveau serieus gedacht aan de import van Turks water. Premier Ariel Sharon heeft daar onlangs, in navolging van andere ministers, in Ankara met de Turkse leiders over gesproken.

Het zal echter ten minste twee jaar duren voordat het eerste water uit de ontziltingsinstallaties in de waterleidingen zal stromen. En dan nog is 50 miljoen kubieke meter ontzilt zeewater een druppel op de hete plaat.

Een zelfde hoeveelheid water levert Israël jaarlijks aan Jordanië krachtens het vredesverdrag tussen beide buurlanden.

Alleen uitzonderlijk zware regens zoals die van winter 1991 die het Meer van Tiberias met 1,2 miljard kubieke meter tot de rand toe vulden (maximale capaciteit: 4,3 miljard kubieke meter) en tot zware overstromingen in de stad Tiberias leidden, kunnen opluchting verschaffen. ,,Zo'n wonder gebeurt helaas maar een keer in een eeuw'', zegt Zvi Ortenberg. Sinds 1991 is het waterpeil in het meer gezakt als gevolg van te droge winters en toegenomen watergebruik in versneld tempo.

Water uit het meer van Tiberias wordt sedert 1964 tot diep in de Negev-woestijn gepompt. Dit grote waterproject werd uit Duitse herstelbetalingen voor de Tweede Wereldoorlog gefinancierd. Het peil van het water in het Meer van Tiberias is de afgelopen jaren zo snel gezakt, dat op verschillende plaatsen de pijpen waardoor het water in het nationale watersysteem wordt gepompt, moeten worden verlengd.

Op verschillende plaatsen bij het meer is een kuststrook van een halve kilometer ontstaan. In 1986 werden vlak bij de kibboets Ginosar op droog gekomen land de goed bewaarde resten van een tweeduizend jaar oude vissersboot gevonden. Deze is als `de boot van Jezus' een attractie voor pelgrims is geworden. Vaartuigen kunnen als gevolg van het zakkende waterpeil op veel plaatsen de steigers niet meer bereiken. Zwemmen aan de oostkust van het Meer van Tiberias is verboden omdat het daar plotseling verraderlijk diep wordt.

Het besluit van de hoge commissaris voor de waterhuishouding om telkens weer de `rode lijn' waaronder het peil in het meer van Tiberias niet zou mogen zakken te verlagen bezorgt Zvi Ortenberg slapeloze nachten. In twee jaar is deze magische lijn van 213 tot 215,5 meter onder de zeespiegel verlaagd. ,,Pas over een jaar of drie zullen weten wat de gevolgen daarvan zullen zijn'', zegt Zvi Ortenberg.

De rode lijn van 212 meter werd aangehouden omdat verondersteld werd dat daaronder het water zouter zou worden, er zich niet te controleren groei van algen zou ontstaan en de visstand in gevaar zou komen. Dat is nog niet gebeurd. Wel is het zoutgehalte van het water iets toegenomen en ontwikkelen zich giftige blauwe algen die dodelijk zijn voor vissen. ,,De kwaliteit van het water is echter nog goed voor drinkwater'', zegt Zvi Ortenberg.

Het is volgens deze waker over de kwaliteit van het water in het meer nog te vroeg om te concluderen dat de verlaging van het waterpeil door de natuur niet zal worden afgestraft. ,,Het ecosysteem in het meer is nog in balans. Ik ben echter tegen het nemen van risico's die een explosie van bacteriën virussen, algen en organisch materiaal in het meer kan veroorzaken. Dat is erger dan een atoombom. Het meer kan sterven. Dat is vaker op andere plaatsen in de wereld gebeurt.''

Op nationaal niveau is de landbouw, het historische fundament van het zionisme, al het slachtoffer van het falende Israëlische waterbeleid. Al jaren achtereen zijn de waterquota voor de landbouw verminderd. Nu nog stroomt jaarlijks 635 miljoen kubieke meter water naar boomgaarden en akkers, 65 miljoen kubieke meter minder dan de stedelijke waterconsumptie.

Een drastische verhoging van de waterprijs met veertig procent zou de reeds in het defensief zijnde Israëlische landbouw verder moeten terugdringen, zodat de kranen in de steden niet enkele uren per dag droog komen te staan. Zo ernstig acht Zvi Ortenberg de situatie dat hij de aanleg van een grasveld door de gemeente Herzlya, dat moet worden besproeid, een `misdaad' noemt.