De hel als indrukwekkend rocktheater

Circus Shakespeare, Circus Jeroen Bosch en Dante: La Divina Commedia: het zijn drie grootse theaterspektakels die deze zomer in première zijn gegaan. Elk van de voorstellingen verlaat de traditionele, epische dramaturgie en biedt groots gemonteerd, associatief opgebouwd toneel. Het is of de hersenpan van de drie kunstenaars wordt gelicht. Theater en schilderkunst raken elkaar. Bij La Divina Commedia net zo sterk als bij de voorstelling naar aanleiding van de schilder Jeroen Bosch. Het is picturaal theater.

Regisseur Bert Barten van Dante's Goddelijke Komedie heeft zich laten inspireren door het werk van Bosch en vooral ook Brueghel.

De voorstelling vertelt met krachtige beelden het eigenlijk eenvoudige verhaal van de mens, Dante zelf, die uit de kwellingen van de hel opstijgt naar het verlossende licht. Zijn leidsman is de dichter Vergilius. En Dante's grote liefde Beatrice vergezelt hem.

De regie heeft de voorstelling in drie grote hoofdstukken opgedeeld. Het sombere, diep-duistere Inferno leidt via de berg van licht, het Purgatorio, naar de hemel, Paradiso. De handeling voltrekt zich op en rondom de kleine, rechthoekige binnenhaven van Landgoed De Kemphaan in de nabijheid van Almere.

Dante, gespeeld door de Vlaamse acteur Ivan Pecnik, wordt achtervolgd door sinistere, duivelse wezens, geile wellustelingen, eeuwig verdoemden, vraatzuchtigen en gierigaards. Hij vlucht op de waterspiegel, waar een reusachtig drijvend lelieblad ligt. Deze infernale spookbeelden worden begeleid door onstuimige klanken uit de Eerste Symfonie van Liszt, die regisseur en componist Barten geleidelijk transformeert tot dreigende techno-muziek. Dante's gruwelkabinet is beeld en muziek geworden, het is bijna rocktheater met lichteffecten en lasers.

Rust wordt Dante niet gegund. Een jetski stuitert over het water, golven veroorzakend. Wat in de Trojaanse Vrouwen door De Appel de crossmotoren waren, is hier de jetski. Rik Hancké, een acteur die mooi acteerde bij Globe en het Ro Theater, speelt een waardige Vergilius. Tekst hebben de acteurs niet, ze verbeelden met lichaamstaal en mimiek hun rol.

De stem van Henk van Ulsen leest als voice over passages voor uit De Goddelijke Komedie, vertaald door Frans van Dooren. Het is of zijn vaste dictie het geweld van de elektronisch vervormde klanken tot bedaren brengt.

Het duivelse gekrioel door houtspaanders en stro komt tot rust en uit de verte glijdt een houten replica te voorschijn van Brueghels befaamde schilderij De toren van Babel. Gregoriaanse muziek neemt het van de techno over, er gaat een heuse katholieke praalstoet voorbij met kaarsen en misdienaars. Intussen is het donker geworden en sturen de lichtbundels aan op de serene Beatrice (Peggy De Landtsheer). Dante klimt langs cirkels de hoogte in en beleeft daar een mystieke sensatie. Een kruis vat vlam, negen zonnen branden. Het zijn beelden die herinneren aan de mystieke sensaties van Hildegard von Bingen en Bernard van Clairvaux. Het hemelse licht sproeit als vuurwerk langs de hemel.

Vertaler Van Dooren en regisseur Barten hebben de Komedie tot zijn kern teruggebracht. De verlossing van de mens, weergegeven in symbolische beelden. Duister tegenover licht. Gedrochtig tegenover zuiver. De uitvoering appeleert niet aan cerebraliteit, eerder aan de herkenning van aloude beelden. Gisse Dante-kenners zullen vast veel missen, die kunnen terecht bij de vertaling.

Deze bewerking van de Komedie is gedrenkt in theatrale vormen. Wat ik zag herinnerde me aan een uitvoering van diezelfde Goddelijke Komedie op de Wannsee bij Berlijn in 1988: ook veel vuurwerk, boten over het duistere water van de onderwereld en dezelfde soms poëtische, soms grimmige beeldtaal.

Voorstelling: Dante: La Divina Commedia. Bewerking, muziek en regie: Bert Barten; toneelbeeld: Het Monsterverbond. Gezien: Landgoed De Kemphaan, Almere, afslag Zeewolde (N305). Te zien t/m 8/9. Aanvang 22.00u. Inl.: 0900-0191; www.dante2001.nl.