Dankzij de hoeren

1967 was het jaar van flower power en All You Need Is Love. Ook in de bioscoop gloorde de seksuele revolutie dankzij hits als The Graduate, Blow Up en Luis Buñuels Belle de jour: ondanks de kuise kadreringen de meest perverse van het drietal.

In de openingsscène wordt Catherine Deneuve op een bosweg door een knappe, wellevende man (Jean Sorel) plotseling het rijtuig uitgezet. Hij bindt haar in het bos met de polsen aan een boomtak en instrueert de koetsiers haar met de zweep te slaan en met haar te doen wat ze willen. Ze smeekt haar man: ,,Pierre, laat de poezen niet los!'' Dreigend mauwen ze buiten beeld.

In de volgende scène ligt Deneuve op bed en voert een vriendelijke conversatie met Sorel. We zijn terug in de werkelijkheid, waar de masochistische echtgenote van een jonge chirurg net een seksuele fantasie heeft uitgeleefd. Er zullen nog vier van die, duidelijk als zodanig herkenbare, fantasiescènes volgen. Op het realistische niveau voltrekt zich een handeling, vrij naar de gelijknamige roman van Joseph Kessel, waarin Deneuve tussen twee en vijf een dubbelleven leidt, onder de naam Belle de jour, in het luxebordeel van Madame Anaïs. Na een schuchter begin geniet ze steeds meer van die onderdanige rol, totdat een gangsterklant (Pierre Clémenti) verliefd op haar wordt en ze een vriend van haar man (Michel Piccoli) in het boudoir treft.

In 1967 werden zowel de expliciete fantasieën als het prostitutieverhaal geduid als surrealisme, uit de koker van de specialist par excellence in de perversiteit van de bourgeoisie. In 2001 zijn dankzij Houellebecq en Menno Buch amateurprostitutie en parenclubs onthuld als vertier voor alle gezindten. Daardoor is Belle de jour alleen maar interessanter geworden, als moraliteit over het in de praktijk brengen van geheime dromen. Desondanks blijft Buñuels grootste hit (,,dankzij de hoeren'', zegt hij schamper in zijn autobiografie) een film vol mysterie, vooral door de katten, de paardenhoeven en de belletjes op de geluidsband. Daar ligt ook de sleutel tot het antwoord op de vaak gestelde vraag wat er toch in het doosje zit, dat een Aziatische klant heeft meegebracht.

Nog groter mysterie: waarom heeft nooit iemand opgemerkt dat Buñuel in deze film een hommage brengt aan de nouvelle vague, door in de eerste en de laatste scène van Clémenti nauwgezet Godards A bout de souffle te parafraseren?

Belle de jour, (Buñuel, 1967, Fr./It.), Canvas, 23.05-0.45.