Suriname mort na jaar Venetiaan

De Surinaamse president Ronald Venetiaan, die deze week Nederland bezoekt, zit precies één jaar op zijn post. Aan de hooggespannen verwachtingen heeft hij nog niet voldaan. Het volk mort. ,,We hebben een fout in dat stemhokje gemaakt.''

Al maanden gonst er een vraag door Paramaribo: wat doet president Venetiaan? De dienstauto staat vaak voor zijn kabinet aan de Kleine Combéweg, het licht brandt lang en zijn vrouw Liesbeth zegt: ,,Hij is continu bezig, ook in het weekend.''

Maar daar lijken de mensen in het minibusje, dat zijn weg zoekt door Paramaribo, steeds minder boodschap aan te hebben. Daar zijn de eerste barstjes waarneembaar in het krediet dat Venetiaans regering bij haar aantreden een jaar geleden nog had. ,,Wanneer gaat er nou eens wat gebeuren'', vraagt een man zich af. Een ander heeft een rauwere boodschap: ,,Ik ga u zeggen, meneer: we hebben vorig jaar een fout in dat stemhokje gemaakt.''

In de drukkende hitte van de net aangebroken droge tijd rijden we langs het lege Grun Djari-terrein, het partijcentrum van Venetiaans NPS, de creoolse volkspartij en grootste coalitiepartner in het regerende Nieuw Front (NF). De beelden van mei vorig jaar staan nog op het netvlies: hier was het dat Venetiaan, omringd door vrouwen in traditionele kotomisi, op de schouders ging. Het moest een einde van een tijdperk markeren. Het tijdperk van Jules Wijdenbosch, die Venetiaan in 1996, door onderlinge verdeeldheid in het NF, kon opvolgen.

`Bosje' regeerde autocratisch, bracht het land economisch aan de rand van de afgrond, en liet corruptie hoogtij vieren. Toen het volk massaal de straat opging, schreef hij noodgedwongen vervroegde verkiezingen uit. Die werden afgetekend gewonnen door het NF, de coalitie van `oude politiek', de creoolse, hindoestaanse en javaanse volkspartijen, aangevuld met de uit de vakbeweging ontstane SPA. Op 12 augustus 2000 werd Venetiaan, voor de tweede keer in zijn loopbaan, ingehuldigd als staatshoofd.

Eén jaar later mort het volk. Deze week dreigen zowel in de bakovenindustrie als bij de medisch specialisten stakingen; eerder legden politieambtenaren en leraren het werk neer. De koers van de Surinaamse gulden is eindelijk gestabiliseerd, maar de prijzen zijn nauwelijks gedaald en onderwijs en gezondheidszorg kampen nog steeds met pijnlijke problemen.

Pas de laatste weken lijkt het NF zich te realiseren dat de communicatie met het electoraat te wensen overlaat. Venetiaan, die bij zijn aantreden nog ,,transparantie van bestuur'' aankondigde, profileerde zich slechts zelden. Maar afgelopen weekend lieten de NF-leiders van zich horen op een bijeenkomst van de Javaanse coalitiepartner, waar ze in koor riepen dat de regering het ,,niet onverdienstelijk'' had gedaan.

En vorige week werden de media opgetrommeld voor een persconferentie op het kabinet van de president. Onderwerp: `Eén jaar Venetiaan, hoe verder?' De gebeurtenis was live op radio en tv. `Vene' nam, minzaam als altijd, het woord maar bleef afhoudend toen de échte kwesties aan de orde kwamen: ,,Ik hoef me niet bezig te houden met de vraag of ik tevreden ben.''

De pers nam er geen genoegen mee. Aan het eind plaatste een journalist de opmerking ,,dat we nu nog niet weten hoe we na één jaar verder moeten''. Venetiaan glimlachte en kwam met zijn uitsmijter: ,,Werken en geld verdienen.'' En weg was hij. [Vervolg VENETIAAN: pagina 5]

VENETIAAN

Regering-Venetiaan traag op gang

[Vervolg van pagina 1] Niemand twijfelt aan de goede wil en integriteit van de president. Maar Ronald Venetiaan is niet de man van grote visies. Delegeren valt hem zwaar, tegenspraak duldt hij zelden en hij is o, zo voorzichtig, vertellen mensen uit zijn directe omgeving. Een minister, die anoniem wil blijven: ,,De president doet de hele dag maar één ding: wikken en wegen.''

Venetiaan worstelt met de broze verhoudingen in zijn coalitie. Sinds het aantreden van zijn regering is veel tijd opgegaan aan eindeloze discussies met etnische sentimenten over welke vertegenwoordiger van welke partij op welke post moet komen. Zo verloor de NF-coalitie de eerste maanden kostbare weken met een tijdrovende formatie, die als bijkomend gevolg had dat niet overal de beste mensen op de juiste plekken terecht kwamen.

Maar ook na de formatie bleven de onderlinge twistpunten over de invulling van posities bestaan. Pas onlangs kon de coalitie melden dat men het eens was geworden over de verdeling van de ambassadeursposten, die volgens critici trouwens onnodig zijn uitgebreid. Zwaarste slachtoffer van het complexe benoemingenbeleid is het justitieapparaat, dat inmiddels met grote problemen kampt. Al maanden steggelt de NF-coalitie over de invulling van een handvol cruciale posities bij het departement, openbaar ministerie, rechterlijke macht en het politiekorps.

Het heeft tot gevolg dat van enkele wezenlijke punten die in de regeringsverklaring werden genoemd, zoals aanpassing van de grondwet, modernisering van bestuur en het aanpakken van de economische delicten uit de periode-Wijdenbosch, nog nauwelijks iets terecht is gekomen. Op het departement ontbreekt het aan goede wetgevingsjuristen, het OM is onderbemand en het fraudeteam van het politiekorps klaagt over te weinig middelen.

Daarnaast werd het Nieuw Front eerder dit jaar onaangenaam verrast door het wegvallen van SPA-leider Fred Derby, die onverwachts overleed. Voor de stabiliteit in de regeringscoalitie was dat een aderlating. Hoewel de SPA de kleinste partij in het NF is, speelde Derby, die een goede verhouding met Venetiaan had, een katalyserende rol binnen het machtsblok van de creoolse NPS, de hindoestaanse VHP en de javaanse Pertjajah Luhur. Bovendien had hij, als leider van de grote vakcentrale C-47, veel invloed op de werknemersbeweging. En ook Derby maakte zich zorgen. Vlak na zijn dood werd bekend dat hij nog maar onlangs zijn scepsis tegenover Venetiaan had laten blijken over het gebrek aan slagvaardigheid van de coalitie.

Dat wil niet zeggen dat de regering-Venetiaan helemaal geen succes heeft geboekt. Anders dan tijdens de regering-Wijdenbosch worden de Nationale Assemblee en het maatschappelijk middenveld weer meer betrokken bij het beleid. Verder is er relatieve monetaire rust, is de slepende discussie over de beschikbaarheid van de Nederlandse ontwikkelingsgelden betrekkelijk soepel op de rails gezet en toonde het IMF zich onlangs gematigd optimistisch over de economische situatie, die overigens, na de periode-Wijdenbosch, weinig slechter kon.

Maar binnen de grenzen is het volk ongeduldig, en buiten de grenzen wordt Suriname geconfronteerd met de oprukkende gevolgen van de globalisering. De huidige problemen in de bananen- en rijstsector laten zien dat het land, met zijn zwaar gesubsidieerde producten, de strijd verliest als er niet snel aanpassingen plaatsvinden, zoals de Interamerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB) in een uiterst kritisch rapport onlangs nog aangaf. Het land zal zich moeten beraden op zijn plek en ambities binnen het Caraïbisch gebied. De IDB noemde het patronagesysteem, de veel te grote hoeveelheid ambtenaren en het gebrek aan capaciteit een specifieke belemmering voor goed bestuur.

Zo komen oude thema's terug. Een terugtredende overheid, verhoging van de productiecapaciteit en kennisinvestering is onontbeerlijk. Het zijn dezelfde geluiden die ook al te horen waren in de eerst regeerjaren van de oude politiek na het militair bewind (1987-1991) en tijdens Venetiaans vorige periode als president (1991-1996).

Ook toen drong de vraag zich op wat Surinames ontwikkelingsvisie eigenlijk is. Binnen het kabinet, vertellen diverse ministers, is dáár nog maar weinig fundamenteel over gesproken. Zaken als het verdelen van posities en de steeds maar voortwoekerende arbeidsonrust eisten het eerste jaar de aandacht op.

Maar om het vertrouwen van het volk te behouden zal er meer nodig zijn. Iemand moet het voortouw nemen. En er is er maar één die daartoe in staat is en boven de partijen zou moeten gaan staan, zegt de eerder aangehaalde bewindsman: ,,Er is genoeg gewikt en gewogen. Venetiaan moet nu risico's nemen en zelf gaan pushen.''

Eerste deel van een serie over Suriname, één jaar na het aantreden van de regering-Venetiaan.

dossier www.nrc.nl/dossiers/Suriname