`Het offer van Omagh was vergeefs'

Het vredesproces in Noord-Ierland lijkt weer volledig vast te zitten. Vandaag drie jaar geleden verloor Michael Gallagher zijn zoon Adrian (21) bij de bomaanslag in Omagh. Hoe kijkt hij aan tegen het vredesproces?

Michael Gallagher staat dagelijks stil bij die zwarte zaterdag in augustus 1998, zegt hij in een telefonisch gesprek. ,,Het is 's ochtends het eerste waar ik aan denk, en 's avonds is het ook mijn laatste gedachte.'' Wáárom, zo vraagt hij zich telkens weer af. ,,Adrian nam nooit deel aan de politieke strijd. Zijn vrienden waren zowel katholiek als protestant.'' Zelf zijn de Gallaghers katholiek.

Op zaterdag 15 augustus 1998 om half drie 's middags ontplofte midden in het winkelcentrum van het stadje Omagh, in het westen van Noord-Ierland, een autobom. Naar later bleek was het de zwaarste bomaanslag ooit in Noord-Ierland. Bij de aanslag kwamen 29 mensen om het leven, onder wie een vrouw die in verwachting was van een tweeling; meer dan 200 mensen raakten gewond. Het jongste slachtoffer was achttien maanden oud, het oudste was 65. De meeste slachtoffers kwamen uit Omagh of de directe omgeving, maar ook twee jonge Spanjaarden vonden de dood.

Enkele dagen later hield de politie vijf mannen aan, op verdenking van betrokkenheid bij de aanslag. De vijf, waarschijnlijk leden van de terroristische splintergroepering Real IRA die de verantwoordelijkheid voor de aanslag had opgeëist, werden snel weer vrijgelaten wegens gebrek aan bewijs. De Britse premier Blair en zijn Ierse collega Ahern verklaarden na de aanslag er alles aan te zullen doen de extremisten die achter de aanslag zaten ,,uit te roeien''. Zij mochten ,,geen kans krijgen het vredesproces te vernietigen''.

Het is vandaag precies drie jaar later, en de vrede in Noord-Ierland lijkt nauwelijks dichterbij te zijn gekomen. Sinds gisteren, toen het Ierse Republikeinse Leger IRA een eerder voorstel tot ontwapening introk, bevinden de vredesbesprekingen zich weer op een dood spoor. De Real IRA, die een kleine maand na Omagh een staakt-het-vuren had afgekondigd, is weer teruggevallen in zijn oude routine. Nu bijna twee weken geleden ontplofte in een drukke winkelstraat in de Londense wijk Ealing nog een autobom, waarbij elf mensen gewond raakten; de politie houdt de Real IRA verantwoordelijk.

,,Het offer van Omagh heeft de mensen blijkbaar de ogen niet geopend'', zegt Michael Gallagher bitter. ,,Het heeft alleen maar verlies, en geen enkele winst gebracht.'' Volgens hem is het vredesproces weer terug bij af. Het is soms moeilijk, zegt hij, om het leven weer op te pakken, ,,zeker als de onderhandelingen elke zes maanden worden afgebroken''. Hij zou graag zien dat extremistische groeperingen in Noord-Ierland hun wapens definitief zouden neerleggen. ,,Een politiek zonder bodybags moet toch mogelijk zijn?''

De gevoelens van Gallagher ten aanzien van de toekomst in Noord-Ierland bewegen zich tussen wanhoop en vertrouwen. ,,Soms maakt de situatie me depressief, en denk ik dat we naar toestanden als in Beiroet afglijden. Maar toch blijf ik hoop houden. Het moet mogelijk zijn dat katholieken en protestanten vreedzaam naast elkaar leven. We hebben elkaar veel te bieden.'' Van de huidige onderhandelingen verwacht Gallagher weinig. ,,Dat is een power process, geen peace process. Het gaat om macht en strategie.''

Vorige week zijn verwanten van de slachtoffers van de bomaanslag in Omagh een civiele procedure begonnen tegen de vijf vermoedelijke daders, om alsnog genoegdoening te krijgen. Hoewel ze ervan overtuigd zijn dat de vijf de aanslag op hun geweten hebben, heeft drie jaar grondig onderzoek hiervoor geen enkel bewijs opgeleverd. Volgens de advocaat van de verwanten, Jason McCue van het Londense advocatenkantoor H2O, biedt een civiele procedure meer kans dan een strafzaak, omdat de bewijslast eenvoudiger is. McCue wil inhoudelijk verder niets kwijt over de zaak, die jaren kan gaan duren. Om de kosten van de rechtzaak te dekken hebben de verwanten een fonds opgericht. Ze denken één miljoen pond (ruim 3,5 miljoen gulden) nodig te hebben, maar hebben dat geld nog niet bij elkaar. ,,Het gaat ons niet om wraak'', zegt Gallagher. ,,Dan zouden we net zo goed het geweer kunnen oppakken en de daders doodschieten, dat is veel goedkoper. Dat is hun manier. Ons gaat het om gerechtigheid.''

Vandaag bezoekt de familie Gallagher eerst een persconferentie van de Noord-Ierse politie. Daarna zal ze de herdenkingsdienst bijwonen. Het wordt een ,,rustige dag'', zegt Michael Gallagher.

internet www.omaghlegalaction.com