Haat en angst regeren Jeruzalem

Palestijns Oost- en joods West-Jeruzalem liggen op vijf minuten lopen van elkaar. Aan beide zijden is de spanning te snijden, in Oost om de Israëlische bezetting van Orient House, in West om de zelfmoordaanslagen.

,,Ze zijn klaar met bidden. We smijten ze onmiddellijk hier vandaan'', zegt een hoge Israëlische politieofficier door zijn mobiele telefoon. Het is dinsdagmiddag rond het middaguur, vijf dagen nadat Israël het Orient House bezette. Deze villa is het symbool van de Palestijnse aanspraken op Oost-Jeruzalem, en fungeerde de afgelopen jaren als de facto ministerie van Buitenlandse Zaken. Na de bloedige Palestijnse zelfmoordaanslag in Jeruzalem donderdag, gooide Israël het Orient House dicht.

Een paar tellen na de oproep van de Israëlische officier pakken de politieagenten hun stokken, en stellen ze zich op achter de hekken die de straat blokkeren. Zwaarbewapende soldaten geven dekking als de politiemacht optrekt naar de hoek van de straat, waar twintig Palestijnen aan het bidden waren, hun protest tegen de bezetting van Orient House.

Een korte woordenwisseling tussen de uit de islamitische bidhouding gerezen Palestijnen en Israëlische officieren volgt. Tv-camera's zoemen in. Nog geen vijf minuten later wijken de Palestijnen voor de Israëlische overmacht en is het mini-incident voorbij. ,,Naar links'' zegt een officier tegen een Palestijn die rechts wil afslaan in de richting van het American Colony hotel. De officier wijst met zijn knuppel waar de Palestijn naartoe moet lopen. Nog een paar tegenwerpingen en de Palestijn gaat naar links, richting Salah a-Dinstraat.

In deze winkelstraat net buiten de ,,Oude Stad'' in bezet Oost-Jeruzalem, is het onder normale omstandigheden een drukte van belang. Nu beheersen politieagenten en soldaten het straatbeeld. De winkels zijn open maar de winkeliers hangen lusteloos tegen de deuropeningen van hun bedrijfjes. Klanten zijn schaars dezer dagen, zeggen ze. Om de paar minuten komt een patrouille voorbij, meestal te voet. Twee politieagenten, beveiligd door een dik kogelvrij vest, lopen achter elkaar, de vinger aan de trekker van hun geweer. Het lijkt alsof ze opdracht hebben om iedere voorbijganger in de ogen te kijken, een soort psychologische intentietest.

Bijna een kwart miljoen Palestijnen wonen in Oost-Jeruzalem, en in de eerste intifadah was het stadsdeel toneel van eindeloze en ernstige onlusten. Met stenen en soms explosieven en wapens bevochten Palestijnen en Israëlische mlitairen elkaar. Maar ondanks de voor de Palestijnen zo beledigende Israëlische overname van Orient House gaat de tweede intifadah grotendeels aan Oost-Jeruzalem voorbij. ,,Nog wel'', zegt een intellectuele Palestijnse voorman van de eerste intifadah. ,,Maar de opstand kan ieder ogenblijk van de Palestijnse gebieden naar Oost-Jeruzalem overslaan. Er broeit iets. Er is spanning. Ik voel het''. Om veiligheidsredenen heeft hij zijn twee zonen naar een universiteit in Athene gestuurd. ,,Nu ik weet dat ze niet hier zijn kan eindelijk weer wat rustiger praten'', zegt hij.

Ook een Westerse diplomaat in Oost-Jeruzalem voorziet een moment waarop het lijntje breekt en de Palestijnse leiders in Ramallah erin slagen Oost-Jeruzalem de intifadah `binnen te brengen'. Zeker omdat de problematiek van de Tempelberg/Al Haram al-Sharif en de Israëlische actie tegen Orient House de Palestijnse gemoederen bijzonder bezighouden.

Maar de diplomaat en veel Palestijnen zeggen dat vooralsnog de voordelen van afzijdigheid opwegen tegen de wens mee te vechten. Als burgers van ,,verenigd Jeruzalem'' hebben Palestijnen een Israëlische identiteitskaart en, zo legt een Palestijnse journalist uit, dat betekent nogal wat: ,,Je kan je vrij bewegen, je valt onder de Israëlische sociale wetgeving, je bent medisch verzekerd, je valt onder de Israëlische wet''.

Niet alleen de vruchten van een Israëlische ID houdt de intifadah vooralsnog buiten de poorten van Oost-Jeruzalem. Er is ook zware Israëlische repressie. ,,Er zijn veel Palestijnse collaborateurs in de stad'', zegt de Palestijnse journalist. ,,De Israëlische politie heeft dossiers van bijna iedereen. Overal in de stad zijn camera's aangebracht. Aan de hand van videobeelden konden de Israëliërs kort na het omstreden bezoek van Sharon aan het Al-Aksa gebied vierhonderd Palestijnen arresteren''.

Dat de Oost-Jeruzalemmers (nog) buiten de intifadah blijven doet volgens Palestijnen niets af aan hun volledige solidariteit zijn met de grote principes van de Palestijnse strijd voor onafhankelijkheid. ,,Toen de kist van Faisal Husseini (de Palestijnse leider uit Orient House, red) uit Ramallah naar Oost-Jeruzalem werd gebracht kwam Al-Quds (de Arabische naam voor Jeruzalem, red) drie uur in Palestijnse handen. Tienduizenden Palestijnen, onder wie jongeren die bij de joden werken en hebreeuws spreken, hielden toen een plebisciet voor onafhankelijkheid'', zegt de Palestijnse journalist.

Van de dagelijkse demonstraties in het Orient House is het hooguit vijf minuten lopen naar het joodse West-Jeruzalem. Daar wordt de Palestijnse vrijheidsdrang op een lijn gesteld met Palestijnse moordzucht. De Israëliërs zijn nog niet bekomen van de zelfmoordaanslag in het Italiaanse koshere restaurant Sbarro in het centrum van West-Jeruzalem. Vijftien mensen kwamen daarbij om.

Normaal is het in de winkelwijken van West-Jeruzalem tijdens de zomervakantie

om vijf uur s middags gezellig druk. Nu staan er enkel een paar mensen bij de `levenslichtjes' op de plaats waar eens het pizzarestaurant stond, op de hoek van de Jaffa-straat en King Georgestraat. Op een houten schot overheersen protestplakaten. ,, De misdadigers van Oslo moeten worden berecht'' en ,,Sharon, koning van oorlogen en de oorlog. Er moet wraak komen.'' Een jonge vrome moeder uit Londen drentelt met haar zes kinderen in de richting van het opgeblazen restaurant over de King George straat. ,,Ik ben niet bang'' zegt ze. ,,Ik vertrouw op de voorzienigheid. Het kan toch overal gebeuren. We moeten leven. Naar winkelcentra ga ik niet meer. Dat is te gevaarlijk. Maar hier op straat?''.

Een kapper met een enorme buik staat melancholiek voor zijn zaakje. ,,Zeker de helft minder klanten'', zegt hij. ,,De mensen wagen zich niet in de stad''. Er hangt een droevige stemming in de stad. ,,Het valt me op dat de mensen niet lachen'', zegt Marjan van Wijngaarden uit Schoonhoven die met haar vriend Arie Leen van der Kevie uit Oudewater voor vakantie naar Israël zijn gekomen. ,,Wij hebben het negatieve reisadvies genegeerd'', zegt Arie Leen. ,,We vinden het echt niet eng hier. We realiseren ons natuurlijk dat we op een terras zitten waar ernstige dingen kunnen gebeuren. Maar zou dat ons treffen? Dat zou toch te gek zijn''.