Collectieve koppigheid 1

In zijn bijdrage `Democratie is niet gebaat bij collectieve koppigheid' (NRC Handelsblad, 11 augustus) houdt Herman Philipse een wat al te optimistisch gekleurd betoog over de mogelijkheid de negatieve gevolgen te bestrijden van gesloten denksystemen die het product zijn van het opheffen van cognitieve dissonanties.

Gesloten denksystemen laten zich niet zo gemakkelijk slechten door de door Philipse gepropageerde `wetenschappelijke houding' waarin alle overtuigingen en meningen tot falsifieerbare hypothesen zijn omgevormd. Deze naar Popper gemodelleerde visie om zinvolle uitspraken te doen over de verschijnselen die wij om ons heen ervaren, moet als een product van een onbekommerd en in inmiddels achterhaald vooruitgangsgeloof worden aangemerkt. Feiten laten zich pas als feiten duiden binnen een noodzakelijk gegeven sociale context (ook wel als paradigma aangeduid) en bestaan niet louter op zichzelf.

Om op het voorbeeld van het abortusverbod voort te borduren: in een samenleving die vanuit een gesloten religieus denksysteem een algeheel abortusverbod handhaaft, kunnen de objectieve sterftecijfers van vrouwen als gevolg van clandestien uitgevoerde afdrijvingspraktijken worden geduid als ,,een terechte straf voor hen die de heilige geboden overtreden'' en zijn deze gegevens geenszins aanleiding tot wijziging van het abortusbeleid. Daarmee blijven gesloten denksystemen als onneembare forten overeind.