AKSh nieuwe speler op toneel Macedonië

Een tot voor kort onbekend `Albanees Nationaal Leger' (AKSh) heeft gisteren het Macedonische vredesverdrag afgewezen. Het wil doorvechten. Het doel: een Groot-Albanië.

In Macedonië heeft zich deze maand een nieuw Albanees rebellenleger gemeld. Het noemt zich Albanees Nationaal Leger (Armatë Kombetare Shqiptare, afgekort AKSh). En anders dan het Nationale Bevrijdingsleger UÇK, het rebellenleger dat sinds februari tegen de Macedonische strijdkrachten heeft gevochten, aanvaardt het AKSh het vredesakkoord van Ohrid niet – hetgeen kan betekenen dat het nog veel roet in het eten kan gooien nu het erom gaat het conflict in Macedonië te beëindigen.

Het AKSh eiste op 3 augustus de verantwoordelijkheid op voor een aanslag op een Servische politiepatrouille nabij Muhovac, in Zuid-Servië, waarbij twee politiemannen werden gedood. Het was het eerste incident in het gebied sinds het Albanese rebellenleger in die regio, het UÇPMB, in mei na een akkoord met de NAVO (en op basis van Servische garanties) de wapens inleverde en zich ontmantelde. De aanslag bij Muhovac wekte de vrees dat de door NAVO-bemiddeling moeizaam beëindigde guerrilla in Zuid-Servië weer zou kunnen oplaaien. Voormalige UÇPMB-leiders distantieerden zich direct van de aanslag; wat het AKSh was, en wie zich achter die initialen verschool, wist niemand, óók niet in kringen van ex-rebellen in Zuid-Servië. Een splintergroep van radicalen, afkomstig uit het UÇPMB, zo werd gegist.

Luttele dagen later meldde het AKSh zich opnieuw, ditmaal niet in Zuid-Servië, maar even over de grens, in Noord-Macedonië. Op 8 augustus liep een Macedonische legerpatrouille op de weg tussen Skopje en Tetovo in een hinderlaag van rebellen; tien soldaten werden gedood in het bloedigste incident van de hele Macedonische oorlog. Twee dagen later kwamen acht Macedonische soldaten om toen hun voertuig even ten noorden van Skopje op drie mijnen tegelijk liep, op een weg die nooit onveilig was geweest. Beide aanslagen leken ten doel te hebben het overleg in Ohrid over een vredesakkoord, dat zich in een cruciaal stadium bevond, te torpederen. Het UÇK meldde onmiddellijk niets met de aanslagen te maken te hebben. Kort daarop eiste het AKSh de verantwoordelijkheid op.

In de negen communiqué's die het AKSh tot nu toe heeft uitgegeven heeft het rebellenleger (als het dat is) zich geafficheerd als een pan-Albanese beweging, die ijvert voor een Groot-Albanië, een project overigens dat niet leeft onder de Albanezen in Albanië, Macedonië en Montenegro en dat nauwelijks leeft onder de Albanezen in Kosovo. De Albanezen, aldus het AKSh, zijn ,,honderd jaar geleden verdeeld door de voorvaderen van de Europese politici die nu de onrechtvaardigheden in de Balkan legaliseren''. De Albanezen hebben het recht ,,samen te leven in hun historische, geografische en etnische ruimte''. Het AKSh zal ,,de gids van de Oorlog voor de Nationale Onafhankelijkheid'' zijn. Deskundigen als Tim Ripley van Jane's Defence Weekly (gisteren geciteerd door AFP) gaan ervan uit dat het AKSh de `politieke megafoon' is van radicale Albanezen buiten Macedonië.

Blijft de vraag hoe sterk en omvangrijk deze nieuwe speler op het Macedonische toneel is. Ook Ripley kon dat niet zeggen. Waarnemers in Skopje vermoeden dat het AKSh bestaat uit hooguit honderd ontevreden, radicale leden of ex-leden van de diverse Albanese rebellenbewegingen – het in 1999 ontbonden Kosovaarse UÇK (Kosovo Bevrijdingsleger), het in mei ontbonden UÇPMB dat in Zuid-Servië actief was en het Macedonische UÇK. De laatste twee groepen telden en tellen zonder twijfel veel vroegere leden van het Kosovaarse UÇK, Kosovo-Albanezen die na de intocht van de vredesmacht KFOR in Kosovo en de ontbinding van hun `Bevrijdingsleger' in 1999 geen afscheid van de oorlog konden nemen en overstapten naar het rebellenleger in Zuid-Servië en vervolgens naar dat in Macedonië. Het is algemeen bekend dat het Macedonische UÇK in de streek rond Kumanovo in Noord-Macedonië voornamelijk Kosovaren inzet, terwijl de UÇK-strijders in het noordwesten, rond Tetovo, vooral lokale Macedonische Albanezen zijn. De Kosovaren zijn zeer ervaren en zeer gedisciplineerd, de Macedonische Albanezen zijn geen van beide: zij zijn doorgaans lokale jongens die zich spontaan voor de strijd hebben gemeld.

Het AKSh – anders dan het Macedonische UÇK openlijk separatistisch – is kennelijk vastbesloten de strijd voor de pan-Albanese zaak voort te zetten, ook als het UÇK dat niet doet (of voorlopig afwacht of en hoe het vredesakkoord wordt uitgevoerd). De twee bloedige aanslagen van 8 en 10 augustus wijzen op die vastbeslotenheid. De aanslagen tonen ook aan dat, zelfs als het AKSh een kleine splintergroep is, het over de middelen beschikt om de Macedoniërs ook in de toekomst ernstig te provoceren. En ook aan Macedonische kant zijn er nog wel degelijk haviken die geen heil zien in het vredesverdrag en die de oorlog tegen de Albanezen liever zouden voortzetten.