Aan tbs toe

De ster van de avond was een moordenaar. Waarom hij zijn ex-vrouw heeft vermoord, heb ik gemist, maar waarschijnlijk staat ook dit in zijn boek dat net is uitgekomen. Dat boek gaat over zijn ervaringen in een tbs-kliniek en die zijn, wie kijkt ervan op, niet gunstig: handel in drugs, alcoholmisbruik, persoonlijke relaties tussen personeel en gedetineerden. Als Jeroen Pauw in Pauw in Panama (BNN) niet zo had doorgevraagd, had je niet geloofd dat deze intelligent pratende jongeman met zijn mooie Indonesische gezicht zoiets vreselijks op zijn geweten had. Nu bracht de interviewer hem ertoe te vertellen dat je, als je eenmaal een moord hebt gepleegd, altijd in staat blijft het nog een keer te doen. ,,Er is een plek in je waar geen emotie is'', zei hij, ,,daar ben je als je een moord pleegt.'' De tbs-kliniek had hem wel gestimuleerd die plek op te zoeken en pijn te ervaren. Dat moet, zei hij, als je een beter mens wil worden. Als ik de avond overzie, denk ik dat er heel wat mensen aan tbs toe zijn.

Wat doet het met je als je voor het eerst een mes in een koeienlijf steekt? Dat had ik graag van de RVU, de educatieve omroep, willen horen. Maar de interviewer van De Kalverslachterij, een 4-delige Werken aan werk-serie, beperkte zich tot het op tv welig tierende, suggestieve soort vragen dat het antwoord al bijvoorbaat insluit: ,,Zit u altijd in de kou hier?'' Ja natuurlijk als je in een koelcel werkt. De wao'er waar de aflevering om draaide, had bijna twintig jaar gedaan wat je nu tientallen andere mannen zag doen: hakken, snijden, zagen in honderden bloedige karkassen, omringd door onafzienbare rijen hangende koeienlijken. Hij leed nu aan chronische pijnen. Vindt u dat u te lang bent doorgegaan? Ja. Voor het geld, inderdaad. Ondervraagd werden ook een stage lopende knul met rode wangen, en een voormalige boer die dicht op elkaar gepakte kalveren uit een vrachtwagen dreef, richting dodencel. De stagiair had ,,al jaren interesse op vleesgebied'' en de gewezen boer zag voor zichzelf ,,nog een beetje raakvlak met het agrarisch gebeuren.'' Het doden zelf bleef onbelicht: onze emotieloze plek had er eens door geraakt kunnen worden.

Bij de EO daarentegen was emotie troef, van de slachtoffers althans. Zij verhalen in De aangifte van slechteriken die hen hebben bestolen, opgelicht, gedupeerd. ,,Zo'n man beseft niet wat hij voor vreselijks aanricht'', zuchtte een bejaard echtpaar wiens auto voor de tweede keer door een onbekende in brand was gestoken. Zou een vrouw zoiets nooit doen?

Nova besteedde aandacht aan de dood van een geestelijk en lichamelijk gehandicapte vrouw in het Zeeuwse verzorgingstehuis Stichting Arduin. Zij liep dodelijke brandwonden op toen een verpleger haar in een gloeiend heet bad deed. Dat komt tegenwoordig vaker voor, zei de hoofdinspecteur Gezondheidszorg. Oorzaak is het ongeschoolde personeel dat wordt aangenomen. De directeur van Stichting Arduin bestreed dit: bij hem krijgt iedereen een interne opleiding. De man achter het dodelijke bad toevallig nog niet, maar die werkte er ook nog maar een half jaar.

Ik was onderhand toe aan het kunstprogramma Bonanza van de VPRO. Bonanza heeft voor de komkommertijd vier duo's van schrijvers en regisseurs uitgenodigd ,,het gezicht van de zomermaanden in beeld te brengen''. Deze keer stonden VPRO-regisseur Jos van den Bergh en de Vlaamse auteur Peter Verhelst voor het thema `Strand'.

Kent de filmkunst het begrip mooi-schilderen? De mooi-schilder is niet uit op verdieping, confrontatie of vernieuwing. Voor hem is schilderen een manier om zijn kunde en fijngevoeligheid zo fraai mogelijk te etaleren. In die zin is het een vorm van ijdelheid of, zo men wil, van imponeergedrag. `Strand' is mooi-filmen. We zien beelden die de ingehouden dramatiek van de tekst correct illustreren of in het beste geval interpreteren: een meeuw die even stil hangt voor het raam, waterdruppels op een vrouwenhuid, een appel die `ademhaalt'. Nu ja, de verkitsching van het strandgevoel: dat kan er ook nog wel bij.