Vervuilde polder niet taboe voor hooglanders

Is de met havenslib vervuilde Broekpolder geschikt om er Schotse hooglanders te laten grazen? De gemeente Vlaardingen meent van wel.

Roel Blom ziet het al helemaal voor zich: gezinnen die in de Vlaardingse Broekpolder verpozen en tijdens de wandeling oog in oog komen te staan met een Schotse hooglander, de lobbes onder de grote grazers. ,,Daar wordt dit gebied spannender van'', zegt Blom, die het ruim 400 hectare grote recreatiegebied beheert en daartoe ooit van de gemeente Vlaardingen de titel kreeg van `jagermeester'.

Het gebied moet geen reusachtige kinderboerderij worden, legt Blom uit, maar meer avontuur is gewenst. ,,Je zou hier op termijn ook edelherten kunnen zetten.''

Het geld is er. De drinkplaats kan worden aangelegd. De veeroosters en de ruim vijf kilometer aan omheining. Blom heeft al tien hooglanders op het oog. ,,Als we toestemming krijgen, kunnen ze hier in de late herfst staan.''

De hooglanders zouden niet alleen de recreatie een impuls geven, meent Blom, maar ook voor de dieren zelf zou de Broekpolder een eldorado zijn. ,,Kun je je als koe een prachtiger leven voorstellen dan hier?'' Hij wacht het antwoord niet af, wijst om zich heen naar de verscheidenheid aan bomen en struiken, terwijl hij zich een weg baant door een woud aan vlierstruiken en brandnetels. ,,Je hebt vreten in overvloed en in de winter een prachtige beschutting tegen de koude wind. Ja, ik word daar lyrisch van.''

Maar inmiddels worden de sponsors ongeduldig. Twee jaar geleden werden de Vlaardingse plannen wreed verstoord door minister Brinkhorst van Landbouw. Hij weigerde toestemming te geven, omdat het uitzetten van hooglanders wel eens in strijd zou kunnen zijn met artikel 36 van de Welzijns- en Gezondheidswet voor Dieren. Dit artikel stelt dat het verboden is om ,,zonder redelijk doel of met overschrijding van hetgeen ter bereiking van zodanig doel toelaatbaar is, bij een dier pijn of letstel te veroorzaken dan wel de gezondheid of het welzijn van een dier te benadelen''. Brinkhorst was op het plan attent gemaakt door het Vlaardingse Tweede-Kamerlid Remi Poppe (SP), die zich al tientallen jaren lang in de kwestie-Broekpolder heeft vastgebeten.

Komt het ooit nog goed met het imago van de tweeduizend jaar oude Broekpolder in Vlaardingen? Er komen veel fietsers en wandelaars, maar intussen ruziën bestuurders en onderzoekers over de veiligheid van de bodem. De polder is een omstreden recreatiegebied. Oorzaak is de aanwezigheid van grote hoeveelheden zware metalen en giftige bestrijdingsmiddelen, afkomstig uit Rotterdams havenslib, dat in de polder is opgespoten tussen de jaren zestig en tachtig van de afgelopen eeuw.

Het was ooit een goede afspraak tussen twee steden. Vlaardingen had plannen om een grote stad te worden en zou de Broekpolder volbouwen. De Rotterdamse haven had massa's baggerslib en moest die ergens kwijt.

Zo werd de polder gratis opgehoogd met vuile grond vol zware metalen als cadmium, koper, lood en zink en ook met giftige bestrijdingsmiddelen voor de landbouw, zoals aldrin en dieldrin.

,,Een cadeautje van Shell aan Vlaardingen'', smaalt Poppe, die faliekant tegen het uitzetten van de Schotse hooglanders is. ,,De dieren worden gebruikt als symbool dat het in de Broekpolder allemaal dik in orde is. Dat is niet zo. We praten hier over het meest vervuilde gebied van Nederland.''

Vanaf de jaren zestig werd bijna twintig jaar lang de ruim 400 hectare grote Broekpolder volgespoten met havenslib in dertien verschillende spuitvakken. Het ene spuitvak is ernstiger vervuild dan het andere, afhankelijk van de haven waaruit het slib afkomstig is. Woningen zijn er nooit gebouwd. Daar zou de grond alleen voor geschikt zijn geweest als er nog eens een dikke `leeflaag' bovenop zou worden gespoten. Wel werd het gebied bebost met snelgroeiende bomen, destijds bedoeld om er hout te kunnen oogsten. Ook daar is het nooit van gekomen. Wie er nu komt, ziet behalve behalve watertjes en picknicktafels keurig geplante hoge populieren, essen en esdoorns. Aan de randen van het gebied liggen sportvelden, in het gebied zelf huist een golfclub.

De protesten tegen de modder zijn niet van vandaag of gisteren. In het boek De eeuw van mijn vader schrijft Geert Mak dat zijn grootvader, de vader van zijn moeder, na zijn pensionering bij de melkfabriek Hollandia in Vlaardingen al een protestactie op touw zette om te voorkomen dat zijn geliefde cultuurland zou worden opgespoten. ,,Waar nu het malse groen van de sappige weiden u van alle kanten tegenlacht, zal slechts een doodse eentonige grauwheid overschieten, waar elk teken van leven en elk spoor van natuurschoon is weggevaagd, bedolven onder een dikke blubberlaag. Een plaats om zo spoedig mogelijk te ontvluchten.'' Dat was in de Vlaardingse Courant uit 1953.

Zo erg is het niet geworden, zegt beheerder Roel Blom. ,,Ik zeg niet dat dit een natuurgebied is, maar de vervuiling in de grond brengt niet of nauwelijks schade toe aan de flora en fauna.'' Hij zingt de lof van de bijna 600 plantensoorten, wijst smeerwortel en berenklauw aan, en vertelt over de bijna 200 vogelsoorten in het gebied. Plus alle konijnen die dagjesmensen zo veel deugd doen, om nog te zwijgen van vos en hermelijn, bunzing en wezel. ,,Eigenlijk niet eens zo interessant, omdat recreanten ze toch nooit zien.''

Onlangs meldde onderzoeksinstituut Alterra in Wageningen na onderzoek dat de Broekpolder weliswaar op sommige plaatsen ernstig vervuild is, maar dat dit het grazen door Schotse hooglanders niet in de weg zou hoeven te staan. In de bast van de populieren zitten veel zware metalen, maar in grassen en kruiden, ,,de belangrijkste voedselbron voor grote grazers'', zijn de concentraties veel lager. En als je de hooglanders verspreid laat grazen over een groot terrein van 200 hectare, zoals de bedoeling is, dan is het risico klein dat de dieren een voedselvergiftiging door cadmium of koper oplopen, stellen de onderzoekers.

En wat die bestrijdingsmiddelen betreft, het is waar dat ruwe grazers soms wat aanhangende gronddeeltjes binnen krijgen, maar om er werkelijk ziek van te worden zouden ze een kilo grond moeten eten. ,,Dat doen ze niet'', aldus Blom.

Minister Brinkhorst laat weten dat hij het rapport binnenkort gaat bestuderen.