Schröder op tournee: heb geduld, hou moed

Na de kranslegging bij de herdenking van de slachtoffers van de Berlijnse Muur, die gisteren precies veertig jaar geleden werd gebouwd, stapte bonds-

kanselier Gerhard Schöder, met de blik alvast op de verkiezingen van volgend najaar, in de helikopter voor een `zomerreis' door de Oost-Duitse deelstaten.

Nauwelijks waren gisteren de kransen ter nagedachtenis aan de slachtoffers van ,,de moorddadige grens'' (bondspresident Johannes Rau) gelegd, of de politiek deed zich gelden. Woedende tegenstanders van de PDS, de opvolger van de vroegere Oost-Duitse communistische partij SED, probeerden de PDS-kransen bij het officiële gedenkmonument aan de Bernauer Strasse te verwijderen.

Het incident illustreert treffend de actualiteit van de Muur. Twaalf jaar zijn er vertreken sinds het symbool van de Koude Oorlog werd neergehaald, maar in de politieke beleving en in de sociaal-economische statistiek staat zij nog recht overeind. De PDS mag de bouw van de Muur inmiddels officieel ,,betreuren'', zij wenst er zich niet voor te verontschuldigen. En dat diskwalificeert haar in de ogen van de ,,slachtoffers van het stalinisme'' voor deelname aan de herdenking.

De Salonfähigkeit van de PDS zal ook gespreksthema zijn op de elfdaagse rondreis door Oost-Duitsland, waaraan bondskanselier Gerhard Schröder gisteren na zijn kranslegging begon. Begin deze zomer hief hij zelf het taboe op politieke samenwerking van zijn eigen sociaal-democratische SPD met de oud-communisten van de PDS op. Met de verkiezingen in de stadstaat Berlijn van volgende maand in het verschiet vond hij het niet verstandig de partij nog langer op voorhand van regeringsdeelname in de hoofdstad van het verenigde Duitsland uit te sluiten.

,,Men kan de ogen niet sluiten voor de werkelijkheid'', zei Schröder bij die gelegenheid. En de realiteit is dat de PDS in Oost-Duitsland, in tegenstelling tot West-Duitsland, geen verwaarloosbare factor is. Dat ondervond men eerder in de Oost-Duitse deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren, waar na de laatste regionale verkiezingen alleen een rood-rode coalitie levensvatbaar bleek.

Met of zonder de PDS is voor de christen-democratische oppositie van CDU/CSU geen vraag. Voor haar blijft samenwerking met de PDS uit den boze. ,,Een dwaalspoor'', meent CDU-voorzitter Angela Merkel. ,,Wie met de PDS in een coalitie stapt, pacteert met het socialisme van de SED'', aldus CSU-leider Edmund Stoiber.

Behalve over de politieke acceptatie van de PDS zal het tijdens Schröders Oost-Duitse tour langs meer dan dertig steden en dorpen, twee universiteiten, twaalf bedrijven, alsmede korte uitstapjes naar Polen, Tsjechië en de Zuid-Duitse deelstaat Beieren, vooral over sociaal-economische onderwerpen gaan. De conjunctuur zit tegen, de werkloosheid neemt toe en de ontevredenheid over Schröders rood-groene coalitie groeit. Wat is daarop uw antwoord, Herr Bundeskanzler?

Schröder heeft op dit punt het een en ander uit te leggen. Als het gaat om het vertrouwen in het werkgelegenheidsbeleid is er sprake van een forse omslag in de kiezersgunst, meldt Der Spiegel deze week. Lag de regering-Schröder afgelopen voorjaar nog een straatlengte voor op de christen-democraten (43 tegen 28 procent), nu is dat veranderd in een kleine achterstand (32 tegen 33 procent).

Schröders voorganger Helmut Kohl verloor drie jaar geleden de verkiezingen onder meer omdat de Oost-Duitse kiezers ,,de bloeiende landschappen'' niet te zien kregen die hij hun bij de Duitse vereniging had voorgespiegeld. Zijn uitdager beloofde toen de werkloosheid (destijds 4,1 miljoen mensen) in vier jaar tijd onder de 3 miljoen te zullen brengen. En won.

,,Wanneer het ons niet lukt, de werkloosheid significant terug te dringen, dan hebben we het niet verdiend verkozen te worden, noch zullen we worden herkozen'', meende de kersverse bondskanselier bij zijn aantreden in september 1998. Geruime tijd zag het er naar uit dat dit doel, met de rugwind van de groeiende wereldeconomie, te halen was. In maart had hij er nog alle vertrouwen in, maar na meer dan duizend dagen in het Kanzleramt moet hij met de jongste cijfers in handen (3,8 miljoen werklozen, met stijgende tendens) erkennen dat het er niet meer in zit.

Andermaal valt het tempo tegen en net als Kohl staat Schröder voor de lastige opgave een brug te slaan tussen gewekte verwachtingen en de tegenvallende praktijk. De ,,bittere waarheid'' (Schröder) komt vooral in Oost-Duitsland hard aan. Daar is het percentage werklozen deze zomer weer opgelopen tot 17,3 procent van de beroepsbevolking (tegen 7,3 procent in West-Duitsland) en daar ook groeit de ongerustheid over arbeidsimmigratie en banenexport nu de toetreding van Polen en Tsjechië tot de Europese Unie steeds dichterbij komt.

Aan zijn rood-groene coalitie heeft het niet gelegen, luidt Schröders nieuwe boodschap. Binnenslands is gedaan, wat gedaan kon worden. Zonder de conjuncturele inzinking in de VS en Japan was er nog veel meer gelukt. En verder: geen paniek. ,,De mensen in dit land beseffen dat daarvoor geen aanleiding bestaat. Ik vertrouw erop, dat zij in zo'n situatie voor een regering kiezen, die zichzelf opvat als rustige kracht. Rustig staat bij mij voor sterk'', zei hij deze week in een vraaggesprek met het weekblad Stern.

In tegenstelling tot zijn Oost-Duitse tournee van vorig jaar, heeft Schröder dit keer geen chequeboek bij zich. Financiële injecties in de Oost-Duitse regio, bovenop het reeds afgesproken steunprogramma (308 miljard mark tot het jaar 2020), zijn niet aan de orde. De staatsschuld is al hoog genoeg. Secretaris Laurenz Meyer van de oppositionele CDU hoefde alleen nog in te koppen: ,,De kanselier is op reis, Duitsland staat stil'', schamperde hij.

Aandacht, aanmoediging en het wegnemen van de vrees voor de op handen zijnde oostwaartse uitbreiding van de EU, daar draait het dit keer om, zei Schröder gisteren bij het begin van zijn zomerreis. ,,Dat kan alleen met geduldig uitleggen en met rustige hand. Ik denk dat we duidelijk kunnen maken dat de uitbreiding van de Europese Unie aan kansen meer te bieden heeft dan de zaken waar mensen bang voor zijn.''