Tsjechen inzake kerncentrale in het verdomhoekje

De omstreden Tsjechische kerncentrale in Temelín is weer opgestart. Wenen spreekt van een ,,belediging''. De partij van Haider dreigt de Tsjechische toetreding tot de EU te vetoën. Ook Berlijn maakt zich zorgen.

Gisterochtend vroeg zetten de ingenieurs in de hypermoderne besturingskamer van Temelín de knop weer om. Precies honderd dagen hadden ze gesleuteld aan de enorme turbine die bij het testdraaien in mei was gaan schudden. Eerder al waren er olielekken geweest en problemen met kleppen. Kinderziektes, volgens de leiding van Temelín. De problemen doen zich uitsluitend voor in het secondaire circuit, niet in het primaire circuit waar de kernsplitsing zelf plaatsvindt. Dat loopt officieel ,,op rolletjes''. ,,Het niet-nucleaire gedeelte van de centrale is veel ingewikkelder dan het nucleaire gedeelte zelf'', aldus een woordvoerder geruststellend.

De omstreden centrale in Temelín heeft een lange geschiedenis. Het oorspronkelijk ontwerp dateert van het begin van de jaren tachtig toen Tsjechië nog Tsjechoslowakije was en communistisch. Het ontwerp komt dan ook van Russische tekentafels. Na de val van het communisme werd de bouw aanvankelijk stilgelegd. In de jaren negentig werd besloten toch weer verder te gaan. Het Amerikaanse Westinghouse voorzag het Sovjet-ontwerp van de modernste techniek.

Het Tsjechische energiebedrijf CEZ, eigenaar van Temelín, is sinds vorige zomer bezig de centrale op te starten. Vorig najaar werden de eerste splijtstofstaven afgeleverd bij de centrale die met vier enorme koeltorens hoog boven het Zuid-Boheemse heuvelland uitsteekt. De huidige fase geldt nog steeds als experimentele fase, al is de centrale wel al voor een deel aangesloten op het Tsjechische elektriciteitsnet. Begin volgend jaar moet Temelín volledig gaan draaien.

Temelín ligt niet ver van de grens met Oostenrijk en Duitsland en beide landen zijn weinig gelukkig met het Tsjechische kernavontuur. In het ,,atoomvrije'' Oostenrijk is de kwestie dagelijks voorpaginanieuws. Aan de grenzen met Tsjechië wordt regelmatig actie gevoerd door Oostenrijkse milieuactivisten. Afgelopen winter liep de zaak zo hoog op dat de Europese Unie tussenbeiden moest komen. In de Oostenrijkse stad Melk spraken Oostenrijk, Tsjechië en de EU af dat experts van alle partijen inzage zouden krijgen in de veiligheid van de reactor. De EU stelde een rapport op dat een dezer dagen openbaar gemaakt zal worden.

Ook Duitsland heeft zich inmiddels in de discussie gemengd. De Duitse regering heeft Praag officieel laten weten zich zorgen te maken over het gebrek aan studie naar de mogelijke gevolgen van een ongeluk.

In Tsjechië voeren milieuactivisten al jaren strijd tegen de ingebruikname van Temelín. Greenpeace heeft een lange lijst van gebreken geconstateerd in de centrale. Niet alleen in het secundaire circuit, maar ook in het primaire, nucleaire circuit zouden haarscheurtjes gevonden zijn.

De Tsjechische regering weigert zich echter iets van de kritiek aan te trekken. Premier Miloš Zeman ziet geen reden om te twijfelen aan de veiligheid en legt de kritiek regelrecht naast zich neer. Het Tsjechische energiebedrijf dat eigenaar is van Temelín staat op de nominatie om geprivatiseerd te worden. Sluiten van de centrale zou een verliespost van zeker vijf miljard gulden opleveren. Bovendien zouden er bijna drieduizend mensen werkloos raken.

Maar Tsjechië staat op de rand van een verkiezingsjaar en de druk op de regering groeit. In het land zelf wordt steeds vaker de vraag gesteld of de exploitatie van Temelin wel rendabel is. Belangrijker is echter de druk uit Oostenrijk en Duitsland. Formeel zeggen de twee landen dat sluiting van Temelín geen voorwaarde kan zijn voor toetreding tot de EU. Maar in Oostenrijk gaat de partij van Jörg Haider wel steeds meer die richting op en het woord veto valt steeds vaker terwijl Zeman zijn kiezers nog steeds belooft dat Tsjechië in 2004 lid zal worden.

Een plaatselijke politicus in Temelín denkt dat het tij begint te keren: ,,Verzet tegen de centrale was de afgelopen vijftien jaar even onzinnig als wateren tegen de wind in, maar ik nu heb ik soms het gevoel dat de wind wat aan het draaien is.''