Commissarissen opeens weg: pluche wordt machtsstrijd

Alle commissarissen van biotech-firma Pharming nemen in één keer ontslag. Zij zijn de vierde raad die dit jaar opstapt. Van pluche tot machtsstrijd.

Zij kleefden aan het pluche, maar opeens stappen zij en masse op.

De vijf commissarissen van biotechnologiebedrijf Pharming, die vrijdag aftraden toen Pharming uitstel van betaling aanvroeg, zijn de vierde complete raad van commissarissen die dit jaar in het bedrijfsleven vertrekt.

In de drie andere gevallen was sprake van een machtsstrijd tussen commissarissen, directie of beleggers waarbij de commissarissen de handdoek in de ring gooiden.

De commissarissen van internet-financier Newconomy traden af nadat hun reddingsplan niet van de grond was gekomen. Zij gaven de uitvoering van het beleid terug aan oprichter Maurice de Hond, die zij eerder hadden geschorst.

De commissarissen van marktonderzoeksbureau Emis kozen eieren voor hun geld toen een groep grote beleggers, waaronder het beleggingsfonds Orange Fund, niet akkoord wilde gaan met de herbenoeming van de president-commissaris.

En in mei kondigden de drie commissarissen van automatiseringsfirma Nedgraphics hun vertrek aan ,,vanwege een verschil van inzicht over het te voeren beleid'' met de grootaandeelhouders.

Commissarissen hebben in het bedrijfsleven twee taken: zij moeten toezicht houden op het directiebeleid en advies geven. Zij werken als collectief. Bij grote ondernemingen hebben zij bovendien extra bevoegdheden, zoals het benoemen en ontslaan van directeuren. Deze bevoegdheden liggen bij de meeste kleinere ondernemingen bij de aandeelhoudersvergadering.

Commissariaten waren ooit erebaantjes voor familie, vrinden en bankiers. Maar sinds de jaren zeventig zijn de (gedrags)regels voor commissarissen steeds meer geformaliseerd, al is de klacht dat zij aan het pluche plakken niet verdwenen.

Van commissarissen wordt nu meer verwacht, en bij bedrijfsdebâcles hebben zij wat uit te leggen. In het ergste geval worden zij door de rechter veroordeeld wegens wanbeleid en moeten zij, gezamenlijk, miljoenen op tafel leggen als bijdrage aan de boedel.

,,Het ligt voor de hand dat commissarissen bij onmin als collectief aftreden'', zegt een kenner van het ondernemingsbestuur. ,,Wanneer een individuele commissaris opstapt, weet je dat er sprake is van onenigheid binnen hun college.''

Maar tussen collectief vertrek en individueel opstappen zit ook nog een schemerzône, bleek vanochtend. Bij Amstelland, een beursfonds dat na het verkopen van zijn bouw- en handelsdivisies doorgaat als projectontwikkelaar, vertrekken vier van de zes commissarissen. Amstelland geeft ,,het vernieuwde profiel'' van de onderneming als argument voor de afslanking van de raad van commissarissen.

Spelen belangrijke beleggers het spel harder tegenover de commissarissen of zijn de commissarissen zelf gevoeliger voor de kritiek en opvattingen van hun aandeelhouders, gezien de conflicten bij Newconomy, Emis en Nedgraphics?

Beleggers behartigen actiever dan ooit hun financiële belangen, zie de polarisatie, inclusief een rechtszaak, tussen een groep kritische beleggers en de top van bouw- en baggerbedrijf HBG. Onder deze beleggers is het Orange beleggingsfonds, dat zich eerder bij Emis roerde. Bij Nedgraphics liet F. van Beuningen, een andere assertieve vermogensbeheerder, kritische woorden horen. Vorige maand kondigde een ander klein automatiseringsbedrijf, Blue Fox, waarin Van Beuningen ook belangen heeft, de overname van Nedgraphics aan.

Het aftreden van de commissarissen van Pharming ontneemt aandeelhouders de mogelijkheid hen nog een keer op een vergadering te vragen naar de gang van zaken en het uitgeoefende toezicht. ,,Bij de ondergang van een onderneming zie je wel vaker dat commissarissen weggaan'', zegt eerdergenoemde kenner van het ondernemingsbestuur. ,,Of de angst voor aansprakelijkheid daar een rol speelt, weet ik niet.''