Weg uit de veilige maatschap

Consultants op het gebied van informatietechnologie maken zich los van de accountants- en adviesfirma's en kiezen voor een gang naar de beurs. Niet alleen de discussie over de onafhankelijkheid van accountants zette deze afsplitsing op de agenda, ook accountants en belastingadviseurs zelf hadden moeite met het snel uitdijende leger automatiseerders binnen de eigen geledingen.

Het moet gezegd worden, aan lef ontbreekt het ze niet. Geen enkel bedrijf durft sinds de uitgebroken technologiecrisis het woord beursgang in de mond te nemen, maar de organisatieadviseurs doen alsof de bomen nog in de hemel groeien. Nog geen drie weken geleden gingen de IT-consultants van Accenture, voorheen Andersen Consulting geheten, naar de beurs. En enkele maanden daarvoor kregen de Amerikaanse consultants van accountants- en adviesconcern KPMG een notering in New York.

De gang naar het publieke kapitaal was voor de adviseurs redelijk succesvol. De beursgang van KPMG leverde bijna 5 miljard gulden op, iets minder dan verwacht maar ruim voldoende. Accenture deed het wat rustiger aan en hield het bij iets meer dan 4 miljard gulden.

De trend is daarmee onmiskenbaar. Consultants op het gebied van informatietechnologie maken zich los van de accountants- en adviesfirma's. Ernst & Young deed vorig jaar de aftrap door haar adviestak aan automatiseerder Cap Gemini af te staan voor ruim 25 miljard gulden. KPMG en Accenture – de laatste splitste zich af van Arthur Andersen – kozen een ander route en wendden zich tot de openbare kapitaalmarkt. Ook PricewaterhouseCoopers overweegt dit scenario nadat de verkoop van de adviesdivisie aan computerfabrikant Hewlett-Packard te elfder ure afketste.

Het afsplitsen van de adviestakken van de accountants- en belastingadviseurs komt niet uit de lucht vallen. Vorig jaar woedde in de Verenigde Staten een hevige discussie over de onafhankelijkheid van accountants. Beurstoezichthouder SEC bevroedde dat de controleurs van boekhoudingen te makkelijk goedkeurende verklaringen afgaven om zo de klant te dirigeren naar de IT-adviseurs van de eigen firma – die meer winst in het laatje brengen dan de accountants. De SEC eiste dat de accountants- en adviesconcerns, feitelijk warenhuizen met een brede waaier aan diensten, zich zouden opdelen.

Zover kwam het niet. De SEC bond in na hevig lobbywerk maar hield vast aan één eis. Amerikaanse beursgenoteerde ondernemingen moeten voortaan elk jaar bekend maken hoeveel zij hebben gespendeerd aan accountants en aan adviseurs van dezelfde firma. Zo betaalde bijvoorbeeld elektronicafabrikant Motorola 3,9 miljoen dollar aan de accountants van KPMG maar werd voor 62 miljoen dollar bij hetzelfde concern aan adviezen ingewonnen. Cijfers die Motorola-aandeelhouders tot nadenken kunnen stemmen.

Niet alleen de discussie met de SEC zette de scheiding op de agenda. Ook de accountants en belastingadviseurs vroegen zich in toenemende mate af wat te doen met het snel uitdijende leger automatiseerders binnen de eigen geledingen. Om de uitbundige groei bij te benen, eisten IT-adviseurs keer op keer investeringen van hun collega's voor training van mensen en de ontwikkeling van nieuwe diensten en systemen. De daarvoor benodigde hoeveelheid kapitaal wilde de accountants en fiscalisten niet blijven ophoesten, wat immers hun winstmarges onder druk zette.

Ook speelden culturele verschillen een rol. Past het ontwerp en de bouw van automatiseringssystemen bij de traditioneel ingestelde boekhouders en belastingadviseurs, zo vroegen de bestuurders zich af. Het raakvlak tussen prudente boekhouders en de meer dynamisch ingestelde IT-ers ontbrak meestal. ,,We dreigden een door automatiseerders overheerste organisatie te worden'', verklaarde bestuursvoorzitter Ben van der Veer van KPMG Nederland kortgeleden een beetje benauwd.

Inmiddels is de kogel door de kerk. De IT-consultants gaan de deur uit en een gang naar de beurs lijkt de voorkeur te hebben. De regelmatige toegang tot vers kapitaal is daardoor geen probleem meer. Verder zijn opties uit te delen om personeel vast te houden en kunnen majeure overnames worden betaald door de uitgifte van nieuwe aandelen.

Vooral Accenture snakt naar dit soort mogelijkheden. Het bedrijf wil agressief gaan overnemen en omarmt daarnaast een groeimodel dat veel kapitaal vereist. Volgens bestuurslid S. van `t Noordende van Accenture Nederland laat dit model zich het best omschrijven als de `mede-ondernemende consultant'. ,,Wij maken geen mooie rapporten maar wij investeren samen met de klant. Om dat te kunnen heb je geld nodig, vandaar de beursgang.''

Als voorbeeld daarvan noemt Van `t Noordende het bedrijf E-peopleserve. De helft van deze onderneming is in bezit van Accenture, de andere helft is van British Telecom. E-peopleserve, waar circa 1.000 mensen werken, automatiseert de personeelsadministratie van het telecomconcern. ,,We hebben zelf enkele miljoenen dollars in deze onderneming gestopt. Uiteindelijk gaat het bedrijf ook personeelsadministraties beheren voor derden. En daarna brengen we het misschien naar de beurs'', vertelt Van `t Noordende. ,,Deze wijze van ondernemen wil Accenture vaker gaan toepassen.''

KPMG Consulting heeft een gelijksoortige strategie. Volgens het lijvige boekwerk voor potentiële aandeelhouders dat vlak voor de beursgang verscheen wil de organisatie vooral groeien door acquisities en door de ontwikkeling van nieuwe diensten. Maar ook partnerships met de klanten, zoals Accenture voor ogen heeft, hebben prioriteit.

De hulp van technologiedrijven is daarbij een onmisbare schakel. KPMG werkt bijvoorbeeld nauw samen met software-ondernemingen als Oracle, Peoplesoft en Siebel. Ook Accenture heeft dit soort samenwerkingsverbanden, zoals met het Duitse SAP. Saillant is echter dat de voormalige zusterorganisatie van Accenture, Arthur Andersen, eveneens de accountant is van SAP. Juist dit soort combinaties maakten sommige allianties in de ogen van de SEC verdacht. Nu de organisaties op eigen benen staan is elke schijn van belangenverstrengeling vermeden.

Allianties kunnen ver gaan. Bouwer van internetapparatuur Cisco heeft een belang van 10 procent in KPMG Consulting. Volgens sommigen marktvorsers is dat een bedenkelijk ontwikkeling. Hoe onafhankelijk is KPMG in het advies aan een cliënt? Wordt er `toevallig' in een rapport de apparatuur van Cisco aangeraden? Omgekeerd komt ook voor. Accenture heeft sinds 1995 een belang in Siebel, bouwer van systemen voor klantenautomatisering. En inderdaad, Accenture is één van de belangrijkste adviseurs voor Siebel richting klanten.

Waar KPMG, Ernst & Young en Accenture inmiddels concrete stappen hebben gezet om hun IT-adviseurs af te splitsen, zit er binnen het peleton van de vijf grote accountants- en adviesconcerns één buitenbeentje. Deloitte & Touche peinst er niet over de adviesdivisie, waar wereldwijd ruwweg 12.000 mensen werken, te vervreemden. ,,Wij zijn de afgelopen jaren elk jaar met 30 procent gegroeid. Een beursnotering hebben wij daarvoor niet nodig'', verklaart bestuursvoorzitter Willy Biewinga van Deloitte & Touche Nederland gedecideerd. ,,Opties hebben we ook niet nodig. Er zijn genoeg andere soorten beloningsinstrumenten.''

Deloitte wil de IT-consultants niet afsplitsen omdat de klanten volgens Biewinga vragen om `geïntegreerde dienstverlening': accountancy, fiscaliteit en advies vanuit één loket. Het is een overbekend argument dat de andere partijen ook jarenlang met verve aandroegen. Bovendien zit er volgens de bestuursvoorzitter voldoende kapitaal in de wereldwijde maatschap om investeringen te financieren.

Toch geeft Biewinga toe dat op lange termijn concurrenten als Accenture en KPMG kunnen uitlopen. ,,Hele grote acquisities kunnen wij inderdaad niet plegen. Wij volgen natuurlijk met interesse hun bewegingen. Ik zeg ook niet dat we nooit naar de beurs zullen gaan. Maar de komende jaren is dat niet aan de orde.''

Hoewel de consultants van Deloitte veilig onder de vleugels van hun moeder zitten, hebben partijen als KPMG Consulting en Accenture door hun zojuist verworven zelfstandigheid de concurrentie opgezocht. Op deelgebieden hebben zij te maken met giganten als IBM Global Services (150.000 mensen), EDS (120.000) en CSC (68.000). In vergelijking met deze ondernemingen is KPMG Consulting met 9.000 adviseurs een kleine speler. Accenture kan met 70.000 mensen op de loonlijst beter meekomen.Maar boven dit gezelschap trekken zich donkere wolken zich samen. De economie stagneert, de investeringen van het bedrijfsleven lopen terug. De afgelopen drie maanden zijn de mondiale uitgaven aan automatiseringsdiensten met bijna 5 procent teruggeschroefd, zo blijkt uit een recent rapport van zakenbank Merril Lynch. En met name in Amerika vindt er een sanering plaats onder de consultants. Bij PricewaterhouseCoopers, KPMG Consulting en Accenture hebben al enkele honderden adviseurs moeten omkijken naar een andere baan.

Beleggers zijn inmiddels huiverig. De waarde van KPMG Consulting is sinds de beursgang met een vijfde in waarde gedaald. De koers van Accenture ligt nog wel boven de introductieprijs.

,,Wij willen naar de tweede of derde plaats binnen twee tot vier jaar'', zegt bestuurslid Sander van `t Noordende. Hoewel autonome groei de voorkeur heeft, sluit Van `t Noordende acquisities niet uit. ,,Die zullen vooral op het gebied van informatietechnologie liggen. Op dit moment zie je in Nederland al een consolidatieslag.''

Van `t Noordende zegt nog geen verlanglijst van automatiseerders te hebben opgesteld. ,,Maar dat we moeten verdubbelen in omvang is zeker.''