`Mijn dochters moesten de scheidingspijn voelen'

Als ouders scheiden blijven de kinderen meestal bij de moeder. Thieu Berkers kon zich daar niet bij neerleggen. Maar rechtszaken hielpen niet. Uiteindelijk waren het zijn dochters die voor een oplossing zorgden.

Drie jaar geleden werd Thieu Berkers (42) verlaten door zijn vrouw. Daarmee verloor hij ook, gedeeltelijk, zijn drie dochters. Vijf hoorzittingen waren er nodig om tot een omgangsregeling te komen.

Meer dan een kwart van alle huwelijken eindigt met een echtscheiding, en dat aantal neemt toe. Bij ongeveer twee derde van de echtscheidingen neemt de vrouw het initiatief. Als er kinderen zijn, hebben ze vaak minder te verliezen. Het Nederlandse rechtssysteem gaat er vanuit dat de kinderen bij hun moeder horen. In 1998 kondigde Berkers' echtgenote aan dat ze wilde scheiden. Een half jaar na de scheiding kreeg hij een fax van de advocaat van zijn vrouw: hij mocht zijn kinderen niet meer zien wanneer hij wilde. De rechtbank besloot dat zijn dochters om de week van vrijdagavond tot dinsdagochtend bij hun vader zouden wonen. De rest van de tijd zouden ze bij hun moeder zijn.

De wereld van Berkers stortte in. Hij wilde zijn dochters vaker zien. Hij wilde 's avonds met ze rond de tafel zitten, ze naar bed brengen, ze 's ochtends weer wekken. ,,Het is onmogelijk een band met je kinderen in stand te houden als je ze alleen in het weekend ziet', zegt Berkers. ,,Tijdens mijn huwelijk deed ik altijd mee aan de verzorging. Ik was dan wel de kostwinner, maar ik deed mijn best. Waarom zou dat met een scheiding moeten veranderen?'

Zesmaal stond hij tegenover zijn ex-vrouw in de rechtbank. Hij voelde zich behandeld als een crimineel. En hij ontdekte dat er geen maatschappelijk vangnet was dat hem met zijn emotionele problemen kon helpen. Berkers klopte tijdens zijn scheiding bij Maatschappelijk Werk in Deurne aan, maar zij konden niets voor hem betekenen. In Nederland zijn er weinig instanties die hulp bieden aan gescheiden vaders.

Tot dat besef kwam het ministerie van Justitie een aantal jaren geleden ook toen verscheidene mannen zichzelf en hun kinderen ombrachten wegens relatieproblemen. Zoals een gescheiden vader in Ulvenhout die op de verjaardag van zijn ex zijn twee zoontjes vermoordde en daarna zichzelf. Het ministerie vroeg psycholoog Vincent Duindam onderzoek te doen naar de woede en frustraties van gescheiden vaders. Samen met journaliste Marike Vroom schreef Duindam daarop een handboek voor gescheiden vaders en een cursusboek voor de hulpverleners van gescheiden vaders. De boeken kwamen begin dit jaar uit.

Te laat voor Berkers, maar hij is blij dat er door het onderzoek van Duindam meer aandacht voor gescheiden vaders komt. ,,Mannen hebben vaak niet geleerd hoe ze met hun emoties om moeten gaan. Als ze hun vrouw en kinderen verliezen, weten ze niet meer hoe ze verder moeten. Ik kan me voorstellen dat ze dan gekke dingen doen.'

Berkers vond andere manieren om zijn gevoelens te uitten. ,,Ik nam vaak de telefoon in handen om mensen op te bellen, om mijn verhaal kwijt te kunnen. Ik maakte lange wandelingen met mijn hond om mijn woede en frustraties te laten zakken.'

Als zijn dochters bij hem waren, troffen ze een depressieve vader. ,,Hij huilde vaak, dat vond ik niet leuk. Maar ik begreep wel wat hij voelde', vertelt zijn 13-jarige dochter Margreet.

Berkers: ,,Een neef van me heeft zich tijdens zijn scheiding opgehangen: zo zwaar kan het zijn. Ik grapte wel eens tegen mijn dochters: `Papa hoeft tenminste niet ver te lopen, ik woon namelijk naast het spoor'.'

Nu ziet Berkers in dat hij dergelijke `grapjes' misschien beter voor zich had kunnen houden. ,,Ik was misschien te open. Maar ik kon mijn gevoelens niet voor me houden.' Berkers gaat verder: ,,Bovendien vond ik dat zij op dat moment ook hun pijn moesten voelen, zodat ze dat later niet meer hoefden te doen.' Hij wilde niet dat zijn dochters pas op latere leeftijd de scheiding zouden verwerken.

Uiteindelijk waren het zijn dochters die de patstelling doorbraken. Toen hun ouders gingen scheiden, verhuisden ze met hun moeder en haar vriend. Ze misten hun vertrouwde omgeving en hun vader. Berkers: ,,Mijn oudste dochter, Ellen, zei tegen mij: `Papa, ik regel het wel met mama'. En dat deed ze ook.'

De oudste twee drongen bij hun moeder aan op een week-om-weekregeling. Aanvankelijk wilde hun moeder hier niet van horen. Maar toen de middelste dochter, Margreet, twaalf jaar was geworden, stemde ze toch in. Berkers: ,,Als een kind twaalf wordt, luistert de rechter ook naar de mening van het kind. We wilden de meiden nooit uit elkaar halen.'

Nu wonen de kinderen de ene week bij hun vader en de andere bij hun moeder. Berkers noemt het ,,een acceptabele omgangsregeling'. Hij werkt op freelance basis en kan dus overdag thuis zijn, als een van zijn dochters onverwachts ziek zou worden. De oudste twee meiden koken om de beurt. De rest van de huishouding neemt Berkers op zich. Gevieren redden ze zich prima. Berkers: ,,Nu heb ik het gevoel dat ik weer kan bouwen aan de toekomst.'

Volgens Berkers zouden scheidingen minder pijnlijk zijn als de politiek en het maatschappelijk werk maar meer oog hadden voor de problemen van vaders. Hij pleit voor meer rechten voor gescheiden vaders. In zijn woonplaats Deurne heeft hij een contactgroep voor gescheiden vaders opgericht. Die bestaat uit acht gescheiden vaders (,,allemaal schrijnende gevallen'). Eén keer in de twee weken komen ze samen. Ze luisteren naar elkanders verhalen en proberen elkaar te steunen. ,,We zijn bijna een ondergrondse organisatie. Dergelijke groepen zijn er in Nederland niet veel. Misschien dat er door de boeken van Duindam en Vroom meer hulp voor deze gescheiden vaders komt.'

Berkers heeft doordat hij een contactgroep heeft opgericht al een aanbod gekregen van een andere groep mannen: de dwaze vaders, een actiegroep die pleit voor meer rechten voor gescheiden vaders. Als zijn contactgroep zich bij hen aan zou sluiten dan kon die in aanmerking komen voor subsidie. Maar Berkers sloeg het aanbod af. ,,Wij zijn niet een soort actiegroep tegen vrouwen, wij willen elkaar steunen en hopen op meer begrip voor gescheiden vaders vanuit de politiek en de maatschappij.'

Heeft u ook de gevolgen van een scheiding ondervonden. Stuur uw reactie naar e-mailadres zok@nrc.nl of naar NRC Handelsblad, Ouder & Kind, Postbus 8987, 3009 TH Rotterdam. Uw bijdrage moet donderdag in ons bezit zijn.

Vincent Duindam en Marike Vroom, Een nieuwe start, handboek voor gescheiden vaders, verscheen bij Van Gennep, ISBN 90 5515 276 5; Vincent Duindam en Marike Vroom, Een nieuwe start, cursusboek voor gescheiden vaders, verscheen bij Van Gennep, ISBN 90 5515 300 1.