LEERLING VAN DE VERLOSSER

Morgen maakt oud-Ajacied John van 't Schip (37) met FC Twente uitgerekend in de Arena zijn debuut als hoofdtrainer in het betaalde voetbal. Voor de elegante rechtsbuiten van weleer is het duel met PSV om de Johan Cruijff Schaal een bijzondere belevenis.

De Arena vormt een symbolisch decor voor het debuut van John van 't Schip als hoofdtrainer in het betaalde voetbal. Tot twee maanden geleden werkte de oud-Ajacied nog als assistent van Co Adriaanse bij de club, waar hij als voetballer is geboren. Morgen verricht Van 't Schip als coach van bekerwinnaar FC Twente de officiële aftrap voor het nieuwe seizoen in het duel met landskampioen PSV om de Johan Cruijff-schaal. Laconiek schetste PSV-coach Erik Gerets de betrekkelijke waarde van een wedstrijd die ooit in Engelse stijl tot een traditie moet uitgroeien.

Maar de 37-jarige Van 't Schip zou de schaal maar al te graag overhandigd krijgen door zijn vroegere idool Johan Cruijff. ,,Ik bedacht me in de auto op weg naar Zeist hoe speciaal deze wedstrijd voor mij is'', zegt Van 't Schip, wiens smetteloze kostuum nog eens illustreert waarom hij als speler van het Italiaanse Genua Il Bello werd genoemd. ,,Niet alleen keer ik terug naar het stadion van mijn oude club. De schaal is bovendien opgedragen aan de speler die ik als kind adoreerde en met wie ik later nog samen bij Ajax heb gespeeld. Vervolgens heb ik Cruijff ook als trainer meegemaakt. Ik zou het mooi vinden om die prijs met FC Twente te winnen, omdat Johan mij als speler heeft gevormd.''

Van 't Schip koestert de herinnering aan die magische zondag in december 1981, toen Cruijff met een briljant doelpunt tegen Haarlem een triomfantelijke terugkeer beleefde bij Ajax. Op de tribunes in het uitverkochte stadion De Meer vielen supporters elkaar huilend in de armen, De Verlosser zou Ajax dat seizoen moeiteloos naar de landstitel loodsen. De rentree van Cruijff overschaduwde het debuut van een 17-jarige rechtsbuiten, die Tsheu La Ling mocht vervangen. Pas elf jaar later verhuisde de in Canada geboren Van 't Schip na 347 wedstrijden voor Ajax, waarin hij vier landstitels, drie KNVB-bekers, de Europa Cup voor bekerwinnaars en de UEFA Cup veroverde, naar Italië.

Ook tot zijn eigen verbazing werd Van 't Schip in juni 1995 nog één keer opgeroepen voor het Nederlands elftal. Maar na de voor kwalificatie voor het EK in 1996 - net niet fatale wanprestatie tegen Wit-Rusland bleek de aanvaller met de klassieke, wegdraaiende voorzet zijn 41ste en tevens laatste interland te hebben gespeeld. In mei 1996 kwam een voortijdig einde aan de fraaie carrière van Van 't Schip, toen ook een tweede operatie hem niet van chronische rugklachten kon verlossen. Maar wie had in de elegante, dromerige aanvaller ooit een trainer gezien? Toen Van 't Schip in 1993 bij Genua op een zijspoor was geraakt, verzuchtte hij in Het Parool: ,,Ook een kunst hoor, om trainer te zijn. Dat lijkt me niet gemakkelijk. Van Gaal was tenminste duidelijk. Je hebt ook trainers die om de hete brij heen draaien.''

Van 't Schip versleet bij Genua ,,in vier jaar degradatievoetbal'' maar liefst acht coaches en in die periode groeide bij hem de overtuiging dat hij het zelf als trainer beter zou doen. ,,Ook Frank Rijkaard leek niet de ambitie te hebben om trainer te worden'', zegt hij, acht jaar later. ,,En toch gaat het eens kriebelen. Ik las laatst een interview met Phillip Cocu, die er niet aan moest denken om later het trainersvak in te gaan. Maar als een speler zoveel heeft meegekregen, is het zonde om daar niets mee te doen. Het is ook niet vreemd dat zoveel topvoetballers uit de jaren tachtig nu terugkeren als coach. In feite heeft Cruijff een complete generatie voetballers bewust gemaakt van hun vak. Ik profiteer nu ook als trainer van zijn enorme inzicht in het spel. Die man heeft op mij een onuitwisbare indruk gemaakt. Sommige aanwijzingen van Cruijff kan ik nog steeds dromen.''

Samen met onder anderen Erik Gerets volgde Van 't Schip de cursus coach betaald voetbal. ,,John wist op donderdagavond altijd als enige de weg terug van Utrecht naar huis'', grapte de trainer van PSV. Van 't Schip, glimlachend: ,,Elke donderdagavond gingen we met de cursisten op stap in Utrecht en Erik was er altijd bij. Ik vind het leuk dat ik nu morgen als hoofdtrainer van FC Twente tegenover Gerets sta. PSV zal zich graag willen revancheren voor de nederlaag in de bekerfinale tegen Twente. Het is een prettige gedachte dat we net als in Rotterdam ook in de Arena door duizenden supporters worden gesteund.

,,Het voetbal leeft enorm in Enschede na de bekerwinst van FC Twente. Tegelijkertijd zijn de mensen niet blind niet voor de wetenschap dat die triomf tevens de teleurstellende prestaties in de competitie verbloemde. Dit seizoen willen we de aansluiting hervinden met de subtop, want deze club hoort altijd voor de zesde plaats te spelen.'' Op straat wordt Van 't Schip al aangeklampt door supporters die vurig wensen dat met de oud-Ajacied aan het roer de gloriejaren van de monumenten Drost, Jeuring en Pahlplatz zullen herleven. Van 't Schip: ,,Door mijn assistent Eddy Achterberg word ik regelmatig aan die periode herinnerd.''

Zijn rijke ervaring als speler vormt nu zijn harnas in het nieuwe bestaan van een trainer, die bij FC Twente niet op zijn verleden, maar op zijn resultaten wordt afgerekend. ,,Ik heb niet het gevoel dat ik op de weegschaal word gelegd om te bepalen of ik goed genoeg ben'', zegt Van 't Schip. ,,Ik beschouw het duel met PSV niet als een examen. Ik heb het voordeel dat ik in mijn carrière niet de minste trainers heb meegemaakt.'' Co Adriaanse was de laatste in een illuster rijtje met Cruijff, Michels, Beenhakker en Van Gaal. Met de huidige bondscoach raakte Van 't Schip in 1992 in conflict, toen hij zich bij Ajax weigerde te schikken in het hem opgelegde systeem. Aan de zijlijn voor vak M in De Meer kon Van 't Schip zich niet ontplooien. Bijna tegen zijn natuur in beet hij van zich af door zijn coach te vervloeken en bleef vervolgens twee maanden aan de kant.

Gerijpt in het trainersvak begrijpt de coach Van 't Schip nu waarom Van Gaal zich niet liet leiden door het ongenoegen van de speler Van 't Schip. ,,Ik had toen hele goede argumenten om niet langer als rechtsbuiten te spelen. Het systeem van Louis was afgestemd op de middenas met Jonk, Bergkamp en Petterson. De rest stond in dienst van dat trio. Mijn rendement werd bijna tot nul gereduceerd, ik voelde me verloren aan de zijlijn. Ik stond op een eiland en moest maar afwachten of een bal mijn richting uitkwam. Vervolgens moest ik nog eens een actie maken met twee tegenstanders voor me, dat zag ik niet meer zitten. Een speler moet wel zijn kwaliteiten kunnen etaleren. Maar Van Gaal wenste zijn systeem niet aan te passen, waardoor ik twee maanden niet speelde. Dat was geheel terecht, want Van Gaal bepaalde op dat moment hoe ik moest functioneren. Zo zal ik als trainer van FC Twente ook handelen.''

Ook als assistent van Ajax-trainer Co Adriaanse maakte Van 't Schip conflicten met spelers mee. De meest prominente aanvaringen had de technische staf met zijn oud-ploeggenoten Aron Winter en Richard Witschge. Een dag na de afgang van Ajax tegen Celtic concludeert Van 't Schip met gevoel voor ironie dat ,,de Arena niet altijd een veilige omgeving blijkt te zijn''. Balancerend tussen zijn loyaliteit met coach Adriaanse en zijn vriendschap met Winter en Witschge weigert Van 't Schip één van beide partijen af te vallen. Hij beleefde de martelgang van Ajax tegen de Schotse kampioen net zo intens alsof hij naast Adriaanse in de dug-out zat.

Uit de mond van Van 't Schip dus geen kritiek op het naïeve spelconcept van Ajax. ,,Je kunt best met dat systeem spelen, maar het vereist wel een perfecte uitvoering. Als sommige spelers de afspraken niet nakomen, kan het verkeerd aflopen. Adriaanse is heel sterk in de organisatie. Hij kan als geen ander een team managen. Ik heb veel geleerd van Co, maar ik kan en wil hem niet imiteren. Ik blijf liever mezelf.'' Voor het Amsterdam-toernooi zei Adriaanse in de kwestie Winter-Witschge ,,naar eer en geweten te hebben gehandeld, met Boeve en Van 't Schip als mijn getuigen''. Van 't Schip: ,,Dat is ook zo. Co draagt de eindverantwoordelijkheid. Het is z'n goed recht ideeën door te voeren, want hij wordt daar eind dit seizoen op afgerekend.

,,Ook ik heb intensieve discussies gevoerd over de positie van Winter en Witschge en uiteraard heb ik daar een mening over. Maar uiteindelijk moet de hoofdcoach een beslissing nemen en die kan zowel voor gearriveerde spelers als voor jonge talenten soms vervelend uitpakken. Adriaanse is niet van links naar rechts gegaan. Hij heeft zijn eigen weg gevolgd. Winter en Witschge hebben natuurlijk al snel aangevoeld dat Adriaanse geen plaats meer voor ze had in het basiselftal. Op hun eigen manier hebben ze hun teleurstelling geuit.''

De door het Spaanse Alavés gehuurde Witschge deed dat in rauwe bewoordingen (,,Adriaanse kan in de stront zakken''), de aan Sparta uitgeleende Winter gaf in interviews een dodelijke analyse van de sociale vaardigheden van zijn coach. Op die uitspraken wil Van 't Schip niet reageren. Maar hij nuanceert het beeld dat Adriaanse geen enkel mededogen heeft getoond met de vedetten die hij van hun voetstuk had gehaald. ,,Het is niet eerlijk te concluderen dat Adriaanse geen enkel gevoel heeft'', meent Van 't Schip. ,,Co heeft intern vaak genoeg gezegd hoe lullig hij de situatie voor Winter vond, omdat hij veel respect had voor Aron. Adriaanse had soms moeite met de consequenties van zijn beleid. Co heeft Winter uit het elftal gelaten, omdat hij dat beter vond voor de ploeg. Maar hij heeft heus wel oog voor het menselijke aspect.

,,Voor Yakubu is het afgelopen seizoen net zo moeilijk geweest als voor Winter en Witschge. Maar vanwege zijn mindere staat van dienst bleef dat verborgen. Yakubu viel regelmatig net buiten de selectie, daar zat Adriaanse ook mee in zijn maag. De hele week trainde Yakubu voorbeeldig, maar dan moest Adriaanse beslissen welke reserves hij mee zou nemen en dan viel die jongen steeds weer af. Het viel Co zwaar om dat een dag voor de wedstrijd aan Yakubu te vertellen. Adriaanse is geen robot, hij is absoluut niet onmenselijk. Winter heeft het recht zijn ongenoegen te uiten. Hij heeft twee vervelende seizoenen bij Ajax achter de rug. Maar zijn uitspraken moeten niet voor waarheid worden aangenomen. Ik zou het niet terecht vinden als heel Nederland nu denkt dat Adriaanse sociale intelligentie mist, omdat Winter dat zegt. Het is zijn mening, maar ik heb een ander beeld van Adriaanse overgehouden.''