`Ik hou van artistiek koopmanschap'

Uitgever Wim Hazeu verdiende miljoenen met de versjes van Toon Hermans, schreef biografieën van Achterberg en Slauerhoff en genoot er altijd van om met geld dat hij had verdiend met populaire boeken echte literatuur uit te geven. Binnenkort gaat hij met vervroegd pensioen.

Toen Wim Hazeu eind jaren zeventig aan Toon Hermans vroeg of hij diens versjes mocht uitgeven, kreeg hij een theedoos vol papiertjes mee. Daaruit stelde Hazeu Liggen in 't gras samen, de eerste bundel van de zanger-cabaretier. Collega's van Hazeu – die op dat moment bij uitgeverij Elsevier werkte – hadden er geen vertrouwen in. Toon Hermans was toch geen schrijver? ,,Ik heb voor een fles cognac gewed dat er meer dan vierduizend exemplaren over de toonbank zouden gaan,' vertelt Hazeu. ,,En ik heb gewonnen, want het werden er een miljoen.'

De neerlandicus Wim Hazeu (61) is bij het grote publiek vooral bekend als biograaf van de dichters Achterberg en Slauerhoff en de graficus Escher. Toch is hij daarnaast sinds jaar en dag uitgever-directeur van Uitgeverij De Fontein. Op 1 september neemt hij afscheid van het boekenvak, zodat hij zijn nieuwe biografie, van Simon Vestdijk ditmaal, kan gaan afronden. ,,Dat boek ligt als een steen op mijn maag.'

Op verzoek van Angèle Manteau, de legendarische oud-directeur van uitgeverij A. Manteau, ging Hazeu in 1977 bij Elsevier werken. Bij de NCRV-televisie had hij kort daarvoor ontslag genomen, omdat hij geen ruimte meer kreeg om kunstdocumentaires te maken. In de uitgeverswereld voelde Hazeu zich meteen `senang'. En niet alleen door het succes van de verzen van Toon Hermans. ,,In een maand Elsevier had ik meer interessante gesprekken gevoerd dan in zeven jaar televisie.'

Een paar jaar later, in 1981, stapte Hazeu van Elsevier over naar Uitgeverij De Fontein in Baarn, waar hij zich ontfermde over het commerciële fonds. Het duurde echter niet lang voordat hij een literaire tak oprichtte, genaamd De Prom. ,,Vernoemd naar het plaatselijke restaurant La Promenade.' Later volgden nog de fondsen Hadewijch en Houtekiet. ,,Ik heb in dit korte leven drie uitgeverijen opgericht die het nu alledrie goed doen.'

Hazeu heeft er altijd van genoten om geld te verdienen met populaire boeken, en vervolgens een deel van die winst te gebruiken om literatuur uit te geven. ,,Ik noem dat artistiek koopmanschap.' Dobbers als Appie Baantjer, Roald Dahl en Sue Townsend (Adriaan Mole) gaven hem de financiële ruimte om een zeer divers fonds op te bouwen, van kinderboeken tot thrillers, van essaybundels tot kookboeken.

Hazeu heeft als uitgever alle uitersten meegemaakt. De latere bestseller De naam van de roos van Umberto Eco wees hij destijds af, terwijl hij De wereld van Sofie van Jostein Gaarder met groot succes uit het Noors liet vertalen. Jaloers op het succes van collega-uitgevers is hij nooit. ,,Een goed verkopend boek zorgt voor een tevreden boekhandelaar. Die zal daardoor breder inkopen, en daar heeft iedereen baat bij.'

Auteurs flink hypen, zoals tegenwoordig steeds gebruikelijker, is niet Hazeu's sterkste kant. ,,Dat kan ik niet.' De kwaliteit van deze boeken kan hem ook niet bekoren. ,,Alle aandacht is gefocust op jonge, promotable mensen, terwijl oudere auteurs, die een cultuurschat hebben opgebouwd, worden vergeten.' Daarom nam de uitgever schrijvers die op een zijspoor waren geraakt onder zijn hoede. Zo kwam Jan de Hartog weer tot schrijven, maar ook Max Dendermonde. Op jongere schrijvers heeft de uitgeverij momenteel niet veel aantrekkingskracht. ,,Mijn opvolger zal dat aspect van het fonds weer moeten versterken.' Wie die opvolger wordt, is nog niet bekend.

Het contact met zijn auteurs en de bemoeienissen met hun product reiken ver bij Hazeu. ,,Er zijn twee soorten uitgevers. De ene soort is betrokken bij zijn fondsauteurs en hun boeken, de andere soort leest niet eens hun manuscripten. Die speelt uitgevertje.' Tot zijn tevredenheid kende het fonds weinig verloop. Hazeu kan er niet tegen wanneer een auteur overloopt naar een andere uitgever. ,,Ik ben loyaal en dat verwacht ik ook van anderen.'

Een fusie tussen de Veen Uitgevers Groep (VUG) en Bosch & Keuning, waartoe Uitgeverij De Fontein behoort, vormt de directe aanleiding tot Hazeus vertrek. ,,Ik ben gebleven tot ik garanties had voor mijn mensen.' Toen hij merkte dat De Prom blijft bestaan en Houtekiet zelfs wordt uitgebreid, was het doel bereikt. Hazeu laat een florerende uitgeverij achter, waarvan de omzet de afgelopen twee decennia jaarlijks steeg. ,,Dat is belangrijk, want in een financieel sterke uitgeverij voelen auteurs zich veilig.'

Met de schaalvergroting – na PCM wordt Veen, Bosch & Keuning de grootste uitgever van fictie en non-fictie – kan Hazeu best leven, zolang het maar de auteur is die aan de top van de piramide staat, en niet de holdingdirectie. ,,Daarvoor is het oppassen geblazen. Ik hoor tot mijn schrik steeds vaker het woord profitcentre in plaats van uitgeverij.'