De tweede Slag bij Waterloo

Soldatenlijken en dode paarden liggen in de modder. Geschreeuw klinkt op. Het Schotse regiment speelt doedelzak. In de verte stijgt rook van de Pruissische batterijen op. De prins van Oranje en z'n cavalerie vechten mee. De toeschouwer kan de Slag bij Waterloo van 1815 in het geschilderde panorama herbeleven.

Buiten ligt het echte slagveld van licht glooiende akkers er verlaten bij. Maar ook hier kun je met een beetje fantasie de pijn en vertwijfeling van de manschappen voelen. Een mooi uitzicht heb je vanaf La Butte du Lion – de kunstmatige heuvel met de ijzeren leeuw die koning Willem I in 1824 als eerbetoon voor z'n gewonde zoon (de latere koning Willem II) liet maken. Verderop in Vieux-Genappe ligt de als museum ingerichte hoeve waar Napoleon Bonaparte de nacht doorbracht. Zijn veldbed staat er nog. In Waterloo is het hoofdkwartier van de hertog van Wellington nu ook museum.

De streek vormt een toeristische trekpleister. Zelfs voor Japanners komen ze op de negende plaats – na New York maar vóór Berlijn en Amsterdam. Toch maakt het geheel een wat armzalige indruk. ,,Zeg maar lamentabel'', aldus de Waterloose schepen voor Toerisme, Yves Vanden Cruysse. De regering van Wallonië trekt 210 miljoen frank (circa 12 miljoen gulden) uit om onroerend goed rond `leeuwenheuvel' te kopen en de exploitatie van de paar café-restaurants over te nemen. Daar komt 500 miljoen frank bij om alles aantrekkelijker te maken.

Belangrijkste project is een groots opgezet ondergronds museum, dat door Vanden Cruysse ,,centrum voor historische interpretatie'' wordt genoemd. Daar moet de plek van Waterloo in de Europese geschiedenis – Napoleons mislukte poging de afspraken van de Europese mogendheden bij het Weense Congres ongedaan te maken – worden geduid. Dat Waterloo bij Europese `hoofdstad' Brussel ligt, is mooi meegenomen.

De Waalse plannen doen bij sommige Belgen sentimenten oplaaien. Onlangs verscheen van ex-senator Jean-Emile Humblet het boekje `Wellington et l'argent des Belges' (Wellington en het geld van de Belgen). Het kreeg als omineuze ondertitel `De tweede slag van Waterloo'. De 80-jarige Humblet – ,,ik ben links'' – vecht hierin de schenking aan de hertog van Wellington van ruim duizend hectare grond aan. Koning Willem I (toen ook koning van België) schonk Wellington en zijn erfopvolgers in 1815 het vruchtgebruik van bosgrond bij Nijvel ,,voor de schitterende diensten aan ons koninkrijk''. Volgens Humblet is de dotatie sinds het ontstaan van België ongrondwettig, omdat de Belgische grondwet van 1831 zulke privileges verbiedt.

Vorig jaar stapte de ex-hoogleraar sociologie met negen medestanders naar de rechter om een bijkomend privilege van Wellington aan te vechten. Het is een beetje ingewikkeld, maar komt op het volgende neer. De huidige (achtste) hertog van Wellington kreeg in 1988 van de Belgische staat in het geheim 25 hectare grond in volledige eigendom. Dit als compensatie voor de 100.000 frank jaarlijkse rente die Wellington sinds 1817 op een staatslening met onbeperkte looptijd kreeg. De hertog van Wellington had in dat jaar het bos bij Nijvel gekapt, omdat ze als pachtgrond voor boeren meer opbracht. In ruil voor de houtopbrengst die aan de staat toeviel, kreeg de hertog de jaarlijkse 100.000 frank rente-opbrengsten, die nog in de jaren tachtig van de vorige eeuw op de Belgische begroting stonden. Om van lastige parlementaire vragen af te komen, zette de regering-Dehaene de betaling om in een grondschenking van 25 hectare. Humblet c.s. eisen 100.000 frank wegens benadeling als belastingbetalers. De zaak kreeg vooral in de Britse pers aandacht. The Times kopte zoals alleen een Engelse krant dat kan: `Belgians put boot into Wellington' (Belgen schoppen Wellington onder z'n achterste).

,,Ik erger me aan het Britse triomfalisme, alsof Waterloo gisteren was'', zegt Humblet. Vanachter het bureau in zijn werkkamer te Genval bij Waterloo wijst hij op bezoeken in 1986 en 1993 van de hertog van Wellington aan Waterloo met de Britse koningin-moeder en de Britse koningin. Volgens de ex-senator geniet Wellington sympathie van Belgische adel, die zich graag aan de hertog spiegelt. De conservator van het Wellington-museum, baron Philippe Callotay, wimpelt als veel anderen Humblets betoog lacherig af.

Volgens sommigen is Humblet een rattachist, aanhanger van aansluiting van Franstalig Wallonië bij Frankrijk. ,,Ik was nooit rattachist'', zegt Humblet. Hij wil als ,,Europeaan'' slechts een evenwichtige herdenking van alle duizenden gesneuvelden van 1815. De in 1986 mede door Humblet opgerichte 'Association Franco-Européenne de Waterloo' liet daarom herdenkingsplakkettes plaatsen voor omgekomen Napoleontische soldaten (voor andere militairen waren die er al). De organisatie wil dat Waterloo een plaats krijgt ,,in de ontwikkeling van een Europese geest van vrede'', net zoals de Eerste en Tweede Wereldoorlog.